Krzywcza - Trzy Kultury

CERKIEW GRECKOKATOLICKA W CHYRZYNCE

Do dziś obok leśniczówki w Chyrzynce znajduje się wspomniany obiekt sakralny o całkowitej długości 18,5 m i szerokości 7,2 m. Cerkiew zwrócona jest absydą na wschód. Całość budynku składa się z przedsionka, prostokątnej nawy i pięciokątnej absydy oraz kwadratowej zakrystii.
 Wybudowana w 1857 r. (odnawiana w 1911 r.) jest zabytkiem budownictwa ludowego o konstrukcji drewnianej zrębowej. Ściany na zewnątrz, kiedyś pokryte gontem. Układ trójdzielny. Część kapłańska zamknięta trójbocznie. Przy niej od północy znajduje się kwadratowa zakrystia. Szersza prostokątna nawa styka się od zachodu z kwadratowym babińcem. Wewnątrz stropy płaskie. W nawie chór muzyczny wsparty na dwóch słupach. Pomiędzy babińcem a nawą są odrzwia o wykroju prostokątnym z napisem odnoszącym się do fundacji, budowy i konsekracji cerkwi. Obiekt kryty dachem dwuspadowym o konstrukcji siodłowej, pokryty blachą. Na nim umieszczone są trzy cebulaste kopuły z latarniami. Nad nawą  - jedna duża kopuła, nad przedsionkiem i absydą - dwie mniejsze. Nad zakrystią dach pulpitowy. Na osi fasady umieszczony był drewniany ganeczek wsparty na 2 słupach zadaszony siodłowo, który współcześnie nie istnieje.

 Wewnątrz na drewnianym suficie namalowany jest duży obraz Jezusa Zmartwychwstałego i Boga Ojca oraz Czterech Ewangelistów. Na ścianach widnieją obrazy Pokłonu Trzech Króli i Chrztu Pana Jezusa w Jordanie. Malowidła te wykonał artysta malarz Andrzej Demkowycz z Birczy w 1911 roku.
 

Obok znajduje się dzwonnica w stylu barokizującym o powierzchni przynajmniej 2,8 m² i kubaturze 14 m³. Usytuowana na północny zachód od cerkwi, murowana z kamienia i cegły, w kształcie ściany przeprutej dwoma półkoliście zakończonymi smukłymi arkadami. Gzyms koronujący, bogato profilowany, u podstawy archiwoltu gzymsy wałkowe. Dach brogowy podbity blachą z dużym dookolnym okapem. Znajdowały się w niej trzy małe dzwony o pięknym brzmieniu. Co do owych dzwonów to istnieje dwie wersje dotyczące ich historii. Jedna z nich mówi, że w czasie II wojny światowej Niemcy trzy z nich zabrali, natomiast jeden o imieniu Iwan parafianie ukryli w pobliskim stawie. Jednak okupanci dowiedzieli się o tym, spuścili wodę ze stawu, zarekwirowli i ten ostatni dzwon. Druga wersja mówi, że jeden z mieszkańców, wiedząc, że Niemcy zabierają dzwony, w nocy zakopał je w lesie i do dziś się tam znajdują. Jednak nikt nie wie, w którym miejscu.

W pobliżu cerkwi stała duża, murowana plebania,w której w okresie międzywojennym mieszkał proboszcz, ks. Ignacy Chylak. Do parafii w Chyrzynce należała również Kupna, do której proboszcz dojeżdżał. W 1939 r. władze radzieckie zmusiły go, aby przeniósł się do Kupnej i zamieszkał w leśniczówce. Tam też ok.1940 r. umarł i został pochowany koło cerkwi. Po nim funkcję proboszcza do wyzwolenia pełnił podeszły w latach ks. Makar. W 1945 r. plebania w Chyrzynce została spalona przez oddział UPA, a resztki murów rozebrał jeden z mieszkańców, za co został zabity przez banderowców na samą Wielkanoc.

 Po wojnie cerkiew nie była użytkowana. W 1995 r. poddano ją gruntownej renowacji: częściowo wymieniono blachę, uzupełniono ubytki drewna i podmurówki oraz zakonserwowano drewniane części cerkwi.

Duże wrażenie robi na zwiedzających ikonografia chyrzyńskiej cerkwi o czym możemy się przekonać oglądając powyższe zdjęcia.

 Foto i obróbka komputerowa Piotr Haszczyn

O chyrzyńskiej cerkiewce również na: http://www.facebook.com/media/set/?set=a.118312888247276.21673.100002056961391¬if_t=like

Piotr W. Haszczyn. Zarys Dziejów Parafii w Krzywczy 1398 - 1998. Krzywcza 1998. Str. 148-150.

CMENTARZ W CHYRZYNCE

Cmentarz założony w II połowie XIX w. powierzchnia 0,28 ha. Do dzisiaj zachowały się fragmenty dwóch nagrobków .
 U wejścia do bramy znajduje się mogiła niemieckiego żołnierza pochodzenia austriackiego zmarłego,a może zabitego, ok. roku 1941 o nazwisku Zygmunt Deutsch. Świadkowie (m.in. Marian Legenc) widzieli przez długi czas na krzyżu niemiecki hełm. Okoliczności śmierci były następujące: po ataku Niemiec na Związek Radziecki w 1941 r. w czasie patrolu żołnierz ten został trafiony w środek piersi przez snajpera radzieckiego, który znajdował się w bunkrze nad Kupną. W 1995 r. rodzina zmarłego żołnierza przybyła do Krzywczy w poszukiwaniu mogiły, lecz w owym czasie nie udało się im dotrzeć do świadków i odnaleźć grobu. Do ciekawostki związanej z tym terenem można zaliczyć podziemny tunel, który na swój początek w prezbiterium cerkwi, a wylot na terenie cmentarza.

Piotr W. Haszczyn. Zarys Dziejów Parafii w Krzywczy 1398 - 1998. Krzywcza 1998. Str. 140.

Od czerwca 2010 r. prace porządkowo - zabezpieczające przy cerkwi podjął pan Janusz Śmigielski z grupą przyjaciół. Również dzięki jego inicjatwie odnowiono dwa nagrobki na cmenatrzu w Chyrzynce. Nie po raz pierwszy w naszej gminie turystyką i ochroną zabytków zajmują się osoby prywatne [chwała im za to] wyręczając władze, która MA ZAWSZE CZAS.

Fofograficzna relacja z dokonań Pana Janusza w poniższym linku: