Uncategorised
Krzysztof Marian Sobol (1951–2024)
- Szczegóły
Jego Motto: A naszym tropem dniem i nocą ktoś się przesuwa bez szelestu i dobrze wiemy kto i po co. Nie mamy przecież lat dwunastu, ale nas nie przestraszy nic już co się przed ludzkim wzrokiem kryje. Tyle się już przeżyło w życiu, że i śmierć jakoś się przeżyje.
Geolog, myśliwy, autor wspomnień i człowiek wielu pasji
Krzysztof Marian Sobol {Na zdjęciu obok, które bardzo lubił], urodził się 1 lipca 1951 roku, zmarł 18 października 2024 roku. Był geologiem, magistrem inżynierem nauk o Ziemi, porucznikiem rezerwy Ludowego Wojska Polskiego, myśliwym oraz autorem wspomnień o tematyce łowieckiej, przyrodniczej i rodzinnej. Jego życie było związane z wieloma miejscami w Polsce, jednak szczególne miejsce w jego pamięci zajmowały Krzywcza, Dubiecko, dolina Sanu i Pogórze Przemyskie – strony rodzinne, do których powracał przez całe życie. Do domu rodzinnego wrócił na ostatnie lata życia.
Był człowiekiem dwóch wielkich pasji: geologii i myślistwa. Obie wymagały cierpliwości, spostrzegawczości, wiedzy i umiejętności rozumienia otaczającego świata. W obu dziedzinach osiągnął znaczące rezultaty, pozostawiając po sobie nie tylko dorobek zawodowy i wspomnienia, lecz także trwały ślad w miejscach, z którymi związana była jego praca.
Rodzinne korzenie i młodość
Krzysztof Sobol wyrastał w rodzinie, w której ważne miejsce zajmowały tradycje służby, pracy i myślistwa. Ojciec Eugeniusz [Na zdjęciu poniżej], był leśniczym, matka Helena z Wolańskich zajmowała się gospodarstwem. W domu rodzinnym wychowywał się z rodzeństwem: bratem Zygmuntem Aleksandrem i siostrą Grażyną. W osobistych opowieściach zachował pamięć o dziadku, który podczas I wojny światowej służył w armii austro-węgierskiej i walczył na pograniczu Czarnogóry. Wspominał również Ludwika, przedwojennego urzędnika państwowego pełniącego funkcję strażnika wodnego.
Szczególnie silny wpływ na jego życie wywarł ojciec, Gienek – leśniczy i myśliwy, uczestnik II wojny światowej. Służył na froncie jako łącznościowiec, został ciężko ranny i wielokrotnie ocierał się o śmierć. Mimo dramatycznych doświadczeń wojennych podkreślał, że nigdy nie musiał zabić niemieckiego żołnierza.
To właśnie ojciec wprowadził syna w świat lasu, zwierzyny i polowania. Przekazał mu jednak coś znacznie ważniejszego niż samą umiejętność posługiwania się bronią – zasady odpowiedzialności, rozwagi i szacunku dla życia. Jedno z jego powiedzeń Krzysztof zapamiętał na całe życie: „Ty jesteś najstarszy, Tyś powinien być najmądrzejszy, ale ty musisz być odpowiedzialny”.

Krzysztof po ukończeniu szkoły Podstawowej w Krzywczy uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego im. Ignacego Krasickiego w Dubiecku. Związki z tą miejscowością, Krzywczą i doliną Sanu pozostały ważnym elementem jego tożsamości. W późniejszych latach chętnie wracał do rodzinnych stron, przywołując w pamięci ludzi, leśne uroczyska, miejscowości i dawne miejsca polowań. W jego opowieściach nazwy tych miejsc nie były jedynie określeniami geograficznymi – stanowiły część historii rodzinnej i lokalnej tradycji.
Droga zawodowa – geologia i praca dla wielu miejsc w Polsce
Z wykształcenia i zawodu Krzysztof Marian Sobol był geologiem. Jego kariera zawodowa rozpoczęła się w Krakowie, następnie związana była z Tychami i Katowicami, a przez ponad trzydzieści lat z Bielskiem-Białą, gdzie osiadł i prowadził działalność zawodową.
Był cenionym specjalistą, którego praca miała praktyczne znaczenie dla rozwoju infrastruktury i budownictwa. W jego pracowni rozpoczynały się przedsięwzięcia związane z budową dróg, wodociągów, centrów handlowych, zakładów przemysłowych, instytucji i setek domów. Współpracował przy inwestycjach w różnych częściach kraju, pozostawiając po sobie ślad w tysiącach lokalizacji.
Skalę jego działalności dobrze oddaje wspomnienie przyjaciółki, który po powrocie do archiwum Krzysztofa naliczył około trzech tysięcy miejsc związanych z jego pracą. Wśród nich znajdowały się nie tylko obiekty infrastrukturalne i budowlane, ale również kościoły i cmentarze. W przypadku prac wykonywanych dla instytucji kościelnych Krzysztof potrafił wykazać się bezinteresownością. Zapytany przez księdza o należność, miał odpowiadać: „Co łaska”.
Jednym z ważniejszych osiągnięć jego działalności naukowo-zawodowej było opracowanie szczegółowej Mapy Geologicznej Polski – Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000, arkusz 842 Dobrodzień. Był to dorobek, którym mogło poszczycić się niewielu geologów.
Krzysztof Marian Sobol pozostawił po sobie dorobek zawodowy o wyjątkowo szerokim zasięgu. Był wybitnym geologiem, magistrem inżynierem nauk o Ziemi, którego praca przez dziesięciolecia służyła przygotowaniu i realizacji licznych inwestycji na terenie Polski. Skalę jego działalności najlepiej oddaje wspomnienie przyjaciela, który po przejrzeniu archiwum Krzysztofa naliczył około trzech tysięcy miejsc związanych z jego pracą. To właśnie tam – jak obrazowo napisano w pośmiertnym wspomnieniu – pozostawił cząstkę siebie.
1. Opracowanie Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski
Do najważniejszych osiągnięć naukowo-zawodowych Krzysztofa Sobola należało autorstwo arkusza Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski – SMGP 842 Dobrodzień. Było to znaczące wyróżnienie zawodowe, ponieważ opracowanie takiej mapy wymaga specjalistycznej wiedzy, dokładnych badań i rozpoznania budowy geologicznej danego obszaru.
Autorstwo arkusza mapy stanowiło trwały element jego dorobku geologicznego i potwierdzenie wysokich kompetencji zawodowych.
2. Udział w przygotowaniu tysięcy inwestycji w Polsce
Przez lata pracy zawodowej Krzysztof Sobol uczestniczył w przygotowywaniu przedsięwzięć budowlanych i infrastrukturalnych. W jego pracowni rozpoczynały się projekty, które później przyjmowały postać ważnych obiektów i inwestycji.
Wśród nich wymieniano:
· drogi i drogi ekspresowe,
· wodociągi i inne elementy infrastruktury komunalnej,
· centra handlowe,
· zakłady przemysłowe,
· obiekty i siedziby instytucji,
· setki domów mieszkalnych,
· obiekty sakralne i cmentarze.
Przygotowanie dokumentacji geologicznej stanowiło jeden z podstawowych etapów wielu takich przedsięwzięć. Praca geologa, choć często niewidoczna dla późniejszych użytkowników obiektu, miała zasadnicze znaczenie dla możliwości i bezpieczeństwa jego realizacji.
3. Wkład w rozwój Bielska-Białej i okolic
Szczególnie wiele śladów działalności Krzysztofa Sobola można odnaleźć w Bielsku-Białej i regionie. Z miastem tym związany był zawodowo przez ponad trzydzieści lat. W pośmiertnym wspomnieniu wymieniono konkretne obiekty i inwestycje, przy których przygotowaniu lub realizacji jego praca miała swój udział.
Wśród nich znalazły się:
· drogi ekspresowe S-1 i S-69 oraz obwodnica Bielska-Białej,
· Hucanka,
· stadion miejski,
· centrum handlowe Gemini Park,
· obiekty i inwestycje związane z infrastrukturą miejską.
W Katowicach wspomniano również Park Śląski i słynną kolejkę linową „Elka”. Wśród przedsięwzięć związanych z górami i turystyką wymieniono kompleks skoczni narciarskich w Szczyrku, wyciągi i koleje w Czyrnej oraz Julianach, a także inwestycje w rejonie Gubałówki i Kasprowego Wierchu w Zakopanem.
Te przykłady pokazują różnorodność obszarów, w których wykorzystywano jego wiedzę geologiczną – od infrastruktury drogowej i miejskiej po obiekty sportowe, turystyczne i rekreacyjne.
Myślistwo – pasja przekazana przez ojca
Drugą wielką pasją Krzysztofa Sobola [Na zdjcęiu obok]. było myślistwo. Zainteresowanie łowiectwem wyniósł z domu rodzinnego, a jego nauczycielem i pierwszym przewodnikiem po świecie lasu był ojciec. Z biegiem lat polowanie stało się dla niego czymś więcej niż hobby – było sposobem spędzania czasu, poznawania przyrody, podtrzymywania przyjaźni i pielęgnowania rodzinnej tradycji.
Był związany z kołem łowieckim „Ponowa”, które określał jako swoje koło macierzyste. Polował również w Rudzie Różanieckiej. W jego wspomnieniach pojawiają się liczne polowania indywidualne i zbiorowe, wyprawy na zwierzynę grubą i drobną, a także obserwacje życia lasu i zachowań zwierząt.
Opisywał polowania na jelenie, dziki, lisy, zające i ptactwo. Przywoływał dawne sposoby polowania, między innymi z podjazdu, z wykorzystaniem koni i sań. Znał różne łowiska, ich charakterystyczne miejsca i zwyczaje zwierzyny.
Sam podawał, że pozyskał około dwudziestu pięciu jeleni byków. Żadnego z nich nie strzelił podczas rykowiska – większość pozyskał podczas polowań z podjazdu lub podchodu. Wspominał również liczne dublety i niebezpieczne przygody, które niejednokrotnie mogły zakończyć się tragicznie.
Nie były to jednak opowieści skupione wyłącznie na trofeach. W jego podejściu do łowiectwa ważne miejsce zajmowały etyka, odpowiedzialność i umiejętność rezygnacji ze strzału. Podkreślał konieczność właściwego rozpoznania zwierzyny, znajomości jej zwyczajów i odpowiedzialnego gospodarowania łowiskiem. Myślistwo traktował jako zajęcie wymagające wiedzy, doświadczenia i pokory wobec przyrody.
Przyjaciele, towarzysze łowów i pamięć o ludziach
Wspomnienia Krzysztofa Sobola są również opowieścią o ludziach, z którymi dzielił życie i myśliwskie przygody. Na kartach jego tekstów pojawiają się Zygmunt, nazywany Mundziem, Władek, Włodzimierz i wielu innych kolegów. Autor przywołuje ich powiedzenia, przyzwyczajenia, charakterystyczne zachowania oraz wspólne wydarzenia.
Nie brakuje w tych historiach humoru, ironii, anegdot i rubasznych żartów. Obok opowieści o polowaniach znajdują się refleksje nad przyjaźnią, przemijaniem i ludzką pamięcią. Wielu bohaterów tych wspomnień już nie żyło w chwili ich spisywania. Krzysztof próbował więc ocalić ich od zapomnienia, utrwalając nie tylko ich imiona, ale również sposób mówienia, poczucie humoru i osobowość.
Właśnie dlatego jego teksty mają wartość wykraczającą poza tematykę łowiecką. Są świadectwem obyczajów, relacji międzyludzkich i świata, który stopniowo odchodzi.
Rodzina i życie osobiste
W życiu prywatnym ważne miejsce zajmowała rodzina. Krzysztof był mężem i ojcem. Wspominał córkę Elizę, która interesowała się końmi i napisała pracę magisterską poświęconą koniom huculskim na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie. Próbował również wprowadzić w świat myślistwa syna Mateusza.
Eliza uczestniczyła w przygotowaniu 2 książek pt. Myśliwskie Opowieści była ich redaktorką.”. Była to rodzinna inicjatywa wydawnicza, łącząca wspomnienia, poczucie humoru i osobiste spojrzenie na świat.
Los nie oszczędzał Krzysztofa. Wcześnie stracił ukochaną żonę, a później musiał zmierzyć się z niemal całkowitą utratą wzroku. Mimo tych doświadczeń nie rezygnował z pracy i starał się nadal prowadzić działalność zawodową. W ostatnich latach dotknęły go również problemy związane z pogarszającą się sytuacją firmy i trudnościami finansowymi. Szczególnie bolesnym ciosem była śmierć ukochanej córki Elizy.
Jego ostatnim marzeniem było wydanie trzeciego tomu wspomnień, który miał być jego pamiątką dla córki. Przez kilka miesięcy współpracowałem z nim, by on powstał. Jego podtytuł – zdążyć prze Panem Bogiem. Ukazał się kilka tygodni przed jego śmiercią i mogę zaświadczyć, że Zdążył przed Panem Bogiem.
Wspomnienia osób, które znały go osobiście, ukazują człowieka doświadczonego przez życie, ale niepozbawionego siły i woli dalszego działania. Podkreślano jego skromność, dobroć i zdolność do nawiązywania relacji. W ostatnim okresie życia wiele radości przynosił mu ponowny związek z rodzinną Krzywczą, gdzie życie zaczęło układać się na nowo.
Przegadaliśmy wiele godzin wspominając dawne czasy, mieszkańców Krzywczy oraz ten odeszły klimat miejscowości.
Literatura i własna twórczość
Krzysztof Marian Sobol nie uważał się za zawodowego pisarza. Swoje teksty nazywał z charakterystyczną autoironią „grafomaniami”. Określał je jako prawdziwe przygody myśliwskie i okołomyśliwskie, a ich głównym celem było utrwalenie osobistych doświadczeń, wspomnień i historii zasłyszanych od innych.
Ważnym źródłem inspiracji literackiej był dla niego Ernest Hemingway. Szczególnie cenił opowiadanie „Krótkie szczęśliwe życie Franciszka Macombera” oraz przesłanie powieści „Komu bije dzwon”. Bliska była mu refleksja Hemingwaya nad odwagą, ludzką godnością, przemijaniem i umiejętnością przeciwstawiania się przeciwnościom losu.
W jego opowieściach odnaleźć można podobne zainteresowanie człowiekiem postawionym wobec trudnych wyborów, przyrodą i nieprzewidywalnością życia. Narracja jest bezpośrednia, pełna humoru, czasem rubaszna, ale niepozbawiona melancholii.
Podpis „LOBOSK 49” był jego pseudonimem – odwrócony wyraz KSOBOL. Wśród tekstów znalazły się między innymi „Tryptyk Pawłokoma”, „Pamięci Ojca”, „Zygmunt znaczy Mundzio”, „Władek”, „Gość”, „Wstyd”, „Dziki z historią”, „Niebezpieczne przygody”, „Byki” i „Dublety” i wiele innych wspomnień. Już same tytuły pokazują, że nie były to wyłącznie relacje z polowań. Autor opowiadał o rodzinie, przyjaciołach, miejscach i wydarzeniach, które ukształtowały jego życie.
Szczególnie cenne są fragmenty poświęcone Krzywczy, Dubiecku, Pogórzu Przemyskiemu, dolinie Sanu i okolicznym lasom. Dzięki nim jego wspomnienia stanowią także zapis lokalnej pamięci – obrazu ludzi, miejsc i zwyczajów, które dla kolejnych pokoleń mogą stać się ważnym źródłem wiedzy o przeszłości regionu.
Człowiek, który pozostawił po sobie wiele śladów
Krzysztof Marian Sobol był człowiekiem o bogatym i niełatwym życiorysie. Łączył w sobie precyzję geologa, pasję myśliwego, przywiązanie do rodzinnych tradycji i zamiłowanie do opowiadania historii. W pracy zawodowej pozostawił po sobie tysiące miejsc związanych z realizowanymi przedsięwzięciami. W życiu prywatnym i towarzyskim zapisał się w pamięci rodziny, przyjaciół, kolegów i wychowanków.
Był związany z Bielskiem-Białą, gdzie przez dziesięciolecia rozwijał swoją działalność zawodową, ale jego myśli często wracały do Krzywczy i ziemi przemyskiej. To tam znajdowały się miejsca dzieciństwa, rodzinne wspomnienia i krajobrazy, które przez całe życie pozostawały mu bliskie.
Wspomnienia Krzysztofa Sobola są próbą zatrzymania czasu. Ocalają od zapomnienia ojca, przodków, przyjaciół, towarzyszy łowów, dawne obyczaje i miejsca. Pokazują świat widziany oczami człowieka, który wiele przeżył, wiele zobaczył i potrafił o tym opowiadać.
Zmarł w Krzywczy w tragicznych okolicznościach 18 października 2024 roku, pozostawiając po sobie dorobek zawodowy, teksty wspomnieniowe i pamięć ludzi, którzy go znali. Jego życie można zamknąć w dwóch pasjach – geologii i myślistwie – ale pełny obraz człowieka tworzą również rodzinne korzenie, przyjaźnie, poczucie humoru, wiara i przywiązanie do rodzinnej ziemi.
W pożegnalnych wspomnieniach przyjaciółka Anna przywołał jego przesłanie: „Kochani, nie noście w sobie złości, miejcie poczucie humoru, [...] dawajcie dzieciom, poświęcajcie się w waszych pasjach. Jedzcie tłusto, pijcie sznapsa. A Pan Bóg zdrowie wam musi dać”.
A na zakończenie – słowa bliskie każdemu myśliwemu, które Krzysztof zapewne sam chętnie by powtórzył:
Darz Bór, Darz Bóg.
Piotr Haszczyn [Listopad 2026]
Jeśli doceniasz moją pracę postaw kawę Kliknij
Źródła: Pośmiertne wspomnienie. Anna Van Der Roos
Myśliwskie opowieści tom 1,2,3.
Stary kościół w Babicach
- Szczegóły
Drewniany kościół, srebrna sukienka cudownego obrazu Matki Bożej, obrotowe tabernakulum, rzeźby świętych i niewielkie organy. Tak wyglądała świątynia w Babicach w drugiej połowie XVIII wieku. Dzięki dawnemu inwentarzowi możemy dziś odtworzyć nie tylko jej wygląd, ale także poznać szczegóły życia religijnego mieszkańców.
Fundacja kasztelana sanockiego
Babice nad Sanem należą do miejscowości, których historia kryje wiele interesujących, a niekiedy mało znanych wydarzeń. Ważne miejsce zajmują w niej dzieje miejscowej parafii i jej świątyń. Dawny kościół, ufundowany w 1726 roku przez kasztelana sanockiego Józefa Grabieńskiego, był przykładem drewnianego budownictwa sakralnego, w którym tradycyjne umiejętności ciesielskie łączono z bogatym wystrojem charakterystycznym dla epoki baroku.
Szczególnie cennym źródłem do poznania tej budowli jest inwentarz z 1775 roku. Zawarte w nim opisy pozwalają zajrzeć do wnętrza świątyni i przyjrzeć się jej wyposażeniu niemal tak, jakbyśmy sami przekroczyli jej próg.
Ze starych map możemy stwierdzić, że był wybudowany na początku obecnej działki , gdzie znajduje się plebania patrząc od Babic. Na zdjęciu poniżej orientacyjna lokalizacja kościoła.

Nie był to jedynie skromny, drewniany kościół, w którym najważniejszą rolę odgrywał ołtarz. Całe wnętrze tworzyło przemyślaną kompozycję, podporządkowaną liturgii i religijnej wyobraźni ludzi XVIII wieku.
Drewniana świątynia pośród zabudowy Babic
Kościół wzniesiono z drewna tartego, czyli belek obrobionych w tartaku. Konstrukcję oparto na dębowych podwalinach, zabezpieczonych przed wilgocią kamiennym podmurowaniem. Było to rozwiązanie ważne dla trwałości budowli, szczególnie narażonej na działanie wilgoci od strony gruntu.
Do świątyni przylegała zakrystia, natomiast dzwonnica stała osobno, na własnych dębowych fundamentach. Przestrzeń pomiędzy kościołem a wieżą łączyła się z babickim rynkiem. W ten sposób obiekt sakralny stanowił część miejscowej przestrzeni publicznej, a nie odosobniony budynek oddzielony od codziennego życia mieszkańców.
Zarówno kościół, jak i dzwonnica miały pokrycie gontowe. Inwentarz odnotowywał jednak drobne usterki wymagające naprawy. Przy drzwiach dzwonnicy należało uzupełnić uszkodzenia, a miejscami poprawić pokrycie drewnianych płanków biegnących wokół dachu.
Światło wpadało do wnętrza przez sześć dużych okien, osadzonych w dębowych ramach i oprawionych w ołów. Dodatkowo za wielkim ołtarzem znajdowało się sześć niewielkich, okrągłych okienek.
Do kościoła prowadziły różne wejścia. Główne, dwuskrzydłowe drzwi zamykano drążkiem, żelaznymi kunami i kłódką. Inne zabezpieczono żelaznymi wrzeciądzami. Osobne drzwi prowadziły do zakrystii.
Przykościelny cmentarz otaczał drewniany parkan osadzony na dębowych słupach. Od strony miasta znajdowała się nowa, dwuskrzydłowa brama, a od strony plebanii i organistówki dwie furtki. Te ostatnie wymagały już wymiany. Nawet tak drobne uwagi, zapisane przez wizytatora, pozwalają nam lepiej wyobrazić sobie wygląd dawnego kościelnego otoczenia. Poniżej wyobrażenie wyglądu kościoła wytworzone przez Al.

Wielki ołtarz i cudowny obraz Matki Bożej
Najważniejszym elementem wyposażenia była nastawa wielkiego ołtarza, wykonana przez snycerzy. Pomalowano ją na kolor orzechowy, a wybrane części pozłocono. W centrum znajdował się obraz Najświętszej Maryi Panny z Dzieciątkiem Jezus trzymanym na prawej ręce.

Wizerunek wyróżniał się bogatymi ozdobami. Obraz przykrywała srebrna sukienka wykonana techniką snycerską. Głowy Maryi i Dzieciątka zdobiły dwie srebrne, pozłacane korony, a nad postacią Matki Bożej umieszczono wieniec chmur z dwunastoma gwiazdami, z których sześć było srebrnych, a sześć pozłacanych. Przeniesiony do nowego kościoła, eksponowany w ołtarzu głównym.
Na szyi Maryi wisiały dwa sznury pereł oraz zielono emaliowany krzyżyk. Całość dopełniała zasłona, nazywana tabulatą, na której wymalowano scenę Zwiastowania. W kościołach Małopolski i na Podkarpaciu powszechne było zasłanianie głównych, słynących łaskami obrazów innym, lżejszym malowidłem (tu: sceną Zwiastowania). Obraz główny odsłaniano uroczyście tylko podczas konkretnych nabożeństw, często przy dźwiękach fanfar, bębnów (w inwentarzu: „taraban”) czy organów, co stanowiło element sakralnego spektaklu. Do odsłaniania służyła wspomniana w tekście „laska do odsłaniania y zasłaniania Obrazu”.
W nowym kościele był na zasuwie obraz św. Floriana, którym przysłaniano cudowny obraz. Po ostatniej konserwacji ołtarza obraz ten znajduje się obecnie na plebani w Babicach.
Obraz nie był więc wyłącznie malowidłem umieszczonym w ołtarzu. Jego wygląd współtworzyły metalowe ozdoby, korony, gwiazdy i tkaniny. Wszystkie te elementy podkreślały wyjątkowe znaczenie maryjnego wizerunku.
W górnej części ołtarza, zwanej wysypem, umieszczono obraz św. Stanisława Biskupa i Męczennika, patrona świątyni. Po bokach stały posrebrzane figury św. Katarzyny i św. Stanisława, a wyżej dwa posrebrzane anioły.
Mensa ołtarzowa była murowana. Osłaniała ją ozdobna, posrebrzana rama, a do ołtarza prowadziły trzy stopnie. Przed nim ustawiono drewniane, toczone balaski, pomalowane na kolor orzechowy. To przy nich wierni przystępowali do Komunii Świętej.
Schemat wyglądu wewnątrz kościoła

Ołtarze boczne i nabożeństwa
Wnętrze świątyni uzupełniały ołtarze boczne poświęcone świętym. Ich wygląd wskazuje, że również w drewnianym kościele starano się stworzyć bogatą oprawę nabożeństw.
Ołtarz św. Józefa był częściowo malowany i posrebrzany. W jego górnej części znajdował się niewielki obraz św. Teresy. Szczególną funkcję pełnił ten ołtarz w okresie Wielkiego Tygodnia. Pod nim przygotowywano co roku Grób Pański na Wielki Piątek.
Obraz ten został przeniesiony do nowego kościoła i nieco zmniejszono go. Obecnie eksponowany jest w ołtarzy po prawej stronie. Przedstawia Józefa Pinińskiego († 1735) ojca Jerzego Pinińskiego fundatora nowego kościoła.

Kolejny ołtarz poświęcono św. Antoniemu Padewskiemu. Był częściowo malowany, złocony i posrebrzany. Nad głową świętego umieszczono srebrny obłoczek, natomiast w górnej części ołtarza znajdowało się wyobrażenie św. Franciszka.
Trzeci ołtarz, dedykowany św. Tekli Pannie i Męczenniczce, był stosunkowo nowym elementem wyposażenia. Powstał niedługo przed sporządzeniem inwentarza i został ufundowany przez Józefa Sobieszczańskiego, łowczego urzędowskiego. Pomalowano go na biało i zielono, a wizerunek świętej ozdobiono srebrnymi promieniami oraz srebrnym sandałkiem. Ten obraz został przeniesiony do nowego kościoła i jest tam eksponowany [na zdjęciu poniżej].

Inwentarz wymieniał ponadto dwa mniejsze ołtarzyki, poświęcone św. Pustelnikowi i św. Piotrowi. Można je było przenosić i rozstawiać w dni świąteczne.
Wszystko to świadczy o tym, że wnętrze kościoła zmieniało się zależnie od okresu liturgicznego i obchodzonych uroczystości.
Tabernakulum, które można było obracać
Jednym z ciekawszych elementów wyposażenia był mechanizm zastosowany w tabernakulum. Inwentarz zaznaczał, że cyborium można było obracać, aby podczas uroczystości wystawić Najświętszy Sakrament.
Rozwiązanie to pozwalało zmieniać sposób prezentacji zawartości tabernakulum. Przy odpowiednim ustawieniu ukazywała się przygotowana nisza, wyłożona ozdobną tkaniną, w której umieszczano monstrancję.
Dla współczesnego czytelnika może to być zaskakujący szczegół. Pokazuje jednak, jak wiele uwagi poświęcano w epoce baroku nie tylko samym przedmiotom liturgicznym, ale także sposobowi ich ukazywania wiernym.
Wnętrze kościoła miało przemawiać do ludzi obrazem, światłem, blaskiem metali szlachetnych i odpowiednio przygotowaną oprawą nabożeństwa. W tym kontekście obrotowe tabernakulum stanowi interesujący przykład połączenia rzemiosła z praktyką liturgiczną.
Ambona, chrzcielnica i organy
Nie tylko ołtarze przyciągały uwagę wchodzących do świątyni. Ważne miejsce zajmowała ambona, wykonana przez snycerzy i pomalowana na kolor orzechowy. Jej baldachim był bogato zdobiony, a wybrane elementy posrebrzono.
Po prawej stronie od wejścia znajdowała się kamienna chrzcielnica. Jej drewniane, posrebrzane nakrycie zdobiła rzeźba przedstawiająca chrzest Jezusa przez św. Jana. Wewnątrz umieszczono miedzianą, pobielaną misę. Ta została przeniesiona do nowego kościoła i służy jako kropielnica.
Na chórze stały niewielkie organy, określane jako pozytyw sześciogłosowy. Instrument wyposażono w dwa miechy podnoszone za pomocą skórzanych pasów. Choć nie były to wielkie organy znane z monumentalnych świątyń, umożliwiały muzyczną oprawę nabożeństw.
W nawie znajdowało się siedem ławek, a kościół posiadał dwa sprawne konfesjonały. Trzeci, zbutwiały, pozostawiono w dzwonnicy.
Na belce tęczowej, w miejscu oddzielającym nawę od prezbiterium, umieszczono grupę Ukrzyżowania. Obok Chrystusa na krzyżu stały figury Matki Bożej i św. Jana Ewangelisty.
Był to jeden z najważniejszych elementów religijnego wystroju wnętrza. Przedstawienie Męki Pańskiej przypominało wiernym o centralnym wydarzeniu chrześcijaństwa, a jego umiejscowienie sprawiało, że pozostawało widoczne podczas nabożeństw.
Co przechowywano w zakrystii?
Zakrystia była nie tylko pomieszczeniem służącym kapłanowi do przygotowania się do Mszy Świętej. Przechowywano w niej również szaty liturgiczne, naczynia i liczne przedmioty potrzebne do sprawowania nabożeństw.
Stały tam dwie komody z szufladami na alby, ornaty i bieliznę kościelną. Część szuflad pomalowano na zielono, pozostałe na kolor ceglasty. Znajdowała się tu także ława malowana na wzór marmuru, ozdobna szafka przypominająca tabernakulum oraz skrzynia na łój i lampy. Naczynia liturgiczne przechowywano w specjalnej, zamykanej szafce ściennej.
Wśród przedmiotów wymienionych w inwentarzu znalazły się trzy chorągwie. Jedna, większa, miała kolor zielono-jagodowy i była ozdobiona wizerunkami Matki Bożej Różańcowej oraz Świętej Rodziny. Dwie mniejsze, błękitne, przedstawiały między innymi św. Wojciecha, św. Barbarę, św. Mikołaja i św. Helenę.
Nie zabrakło też przedmiotów związanych z przygotowaniem uroczystości kościelnych. W zakrystii przechowywano żelaza do wypiekania opłatków, narzędzia do wycinania komunikantów, nożyczki do hostii oraz sitko do przesiewania mąki.
Były tam również dzbanuszki na kwiaty, szczypce do przycinania knotów świec, laska służąca do odsłaniania obrazu i drewniany świecznik używany podczas Ciemnych Jutrzni.
Szczególną uwagę zwraca czarna, drewniana trumna kościelna, ozdobiona malowanymi na biało gwoździami. Wykorzystywano ją podczas pogrzebów i Mszy żałobnych. Wśród wyposażenia znajdowały się także drewniane kotły i taraban, czyli instrumenty związane z oprawą niektórych uroczystości, oraz woreczek z dzwonkiem na lasce, używany podczas zbierania datków.
Tak szczegółowy wykaz przedmiotów pokazuje, jak wiele czynności i przygotowań składało się na życie parafii. Kościół funkcjonował dzięki pracy kapłana, służby kościelnej i osób odpowiedzialnych za przygotowanie nabożeństw, procesji oraz świątecznej oprawy.
Barokowe bogactwo w drewnianej świątyni
Opis babickiego kościoła z 1775 roku pokazuje, że drewniana architektura sakralna nie musiała oznaczać ubóstwa wystroju. Przeciwnie, miejscowi fundatorzy i rzemieślnicy starali się nadać wnętrzu odpowiednią rangę, wykorzystując snycerkę, malowanie, złocenia, srebrzenia oraz rozbudowane przedstawienia religijne.
Drewno malowano na kolor orzechowy, a niektóre powierzchnie naśladowały marmur. W ten sposób osiągano efekt dekoracyjnego bogactwa bez konieczności stosowania kosztownych materiałów na dużą skalę.
Szczególne znaczenie miały ołtarze, cudowny wizerunek Matki Bożej, grupa Ukrzyżowania oraz przedmioty wykorzystywane podczas nabożeństw. Ich rozmieszczenie i sposób dekoracji tworzyły spójną całość, w której każdy element miał swoje miejsce i funkcję.
Warto jednak pamiętać, że inwentarz opisuje stan świątyni w konkretnym momencie jej dziejów. Nie wszystkie wymienione przedmioty musiały zachować się do naszych czasów, a ich późniejsze losy wymagają osobnych badań.
Świadectwo przeszłości Babic
Dawny inwentarz kościoła w Babicach jest czymś więcej niż tylko wykazem wyposażenia. To dokument pozwalający odtworzyć fragment świata, w którym religia przenikała codzienne życie mieszkańców, a kościół stanowił ważny punkt miejscowej wspólnoty.
Dzięki zapisom sprzed ponad 250 lat możemy poznać wygląd ołtarzy, ozdoby maryjnego obrazu, wyposażenie zakrystii, a nawet przedmioty używane do wypieku opłatków i organizowania procesji. Szczegóły te nadają historii konkretny wymiar. Za suchymi zapisami inwentarza pojawiają się ludzie, ich pobożność, praca i troska o parafialną świątynię.
Drewniany kościół ufundowany w 1726 roku należy więc do ważnych kart historii Babic. Jego wyposażenie przypomina o bogactwie lokalnej kultury sakralnej i o tym, jak wiele można odczytać z dawnych dokumentów, jeśli poświęci się im należytą uwagę.
W miejscu, gdzie niegdyś w Babicach wznosił się kościół i znajdował cmentarz, dziś rozciąga się łąka. Miejsce to zasługuje na skromne upamiętnienie, które ocaliłoby od zapomnienia jego bogatą historię
Piotr Haszczyn [październik 2026]
Jeśli doceniasz moją pracę postaw kawę Kliknij
Źródła:
Inwentarz kościoła w Babicach z 1775 roku.
ks. Józef Karpiński
- Szczegóły
Karpiński Józef ks. - ur. 1823 w Łańcucie [Na zdjęciu obok obecny wygląd nagrobka ks.J.Karpińskiego]. Kształcił się w Rzeszowie w c. k. Gimnazjum (1835-1842), a później w Przemyślu, najpierw zapewne w Instytucie Filozoficznym, a później w latach 1845-1849 w Instytucie Teologicznym. Równocześnie ze studiami teologicznymi odbywał przygotowanie do kapłaństwa w Seminarium Duchownym. W tym czasie z rąk bp. F. K. Wierzchlejskiego otrzymał w kolejności następujące święcenia: tonsura – pierwsze włączenie do stanu duchownego, związane z postrzyżeniem włosów - 20 III 1847, niższe święcenia (ordines minores) 20 III 1847, subdiakonat 11 XI 1849, diakonat 18 XI 1849, prezbiterat, czyli święcenia kapłański 25 XI 1849. Warto zwrócić uwagę na bardzo krótki odstęp między kolejnymi święceniami wyższymi: 7 dni między subdiakonatem, a diakonatem i kolejne 7 dni między diakonatem, a kapłaństwem. Było to zgodne z ówczesną praktyką udzielania święceń. Nie wiadomo, co robił przez 3 lata miedzy święceniami, a informacjami o jego pierwszej palcówce.
Posługę kapłańską pełnił najpierw jako wikariusz w Jaworniku (do 8 VII 1852) i Dubiecku (do 27 VIII 1862), później jako proboszcz w Miejscu [Piastowym], gdzie w 1871 z obowiązkami w swojej parafii łączył zadania administratora excurrendo w Rogach. W miejscowości dał się poznać jako gorliwy kapłan i organizator życia społecznego. W 1867 r. prenumeruje czasopismo Krzyż.
Zapisał się tam również jako zwolennik budowy nowej świątyni parafialnej, na której budowę zgromadził znaczne fundusze.
Probostwo w Babicach
8 I 1874 otrzymał instytucję kanoniczną na probostwo w Babicach. W pierwszych miesiącach urzędowania zajął się odbudową szkolnictwa w miejscowości. Zastał on szkołę w opłakanym stanie i chcąc na nowo zaprowadzić naukę w szkole sprowadził nauczyciela Michała Lisa, który zaczął pełnić obowiązki nauczyciela od dnia 18 kwietnia 1874 roku. Naukę odbywała się w jednym pomieszczeniu przy organistówce.
Michał Lis był nauczycielem z długoletnim stażem w szkolnictwie pracował od 1859 roku cieszył się bardzo dobrą opinią. Pełniąc swoje obowiązki wyróżniał się zdolnościami pedagogicznymi, pracowitością, pilnością i moralnością. Wcześniej był nauczycielem w Okręgu Szkolnym Jasielskim. Oprócz funkcji nauczyciela Michał Lis był również organistą.
Szkoła parafialna istniała do momentu powołania przez władze austriackie Pospolitej Szkoły Ludowej w roku 1875. Do majątku szkolnego należała przy organistówce jedna izba wartości 200 zł. oraz parcela ogrodowa nr 184/255 o wartości 200 zł. Być może w mobilizacji społeczeństwa, by wystąpić do władz o ustanowienie szkoły państwowej miał swój udział ks. Karpiński.
Zwykłą posługę 17 kwietnia 1886 r. zakłócił pożar miejscowości i kościoła oraz kilku obiektów plebańskich (stodoła i spichlerz). Oprócz tego spaliło się 19 budynków mieszczan. Poniżej na fotografii palący się z kościół z obrazu św. Floriana, który kiedyś był na zasuwie cudownego obrazu Matki Bozej.

Oto opis pożaru kościoła: […] zgorzał tak, że prawie wszystko, co ogień zniszczyć mógł: dachy, okna, organy i t. d. zgorzało, dzwony potopniały, facyata wspaniała i część sklepienia spadła; jeden tylko wielki ołtarz ocalał, pomimo, że obok położone okna w szczętem zniszczył ogień — bo tego ołtarza, jako tronu swego, na którym od blisko czterech wieków zasiada, broniła Najświętsza Panna, której obraz łaskami słynący w tym ołtarzu jest umieszczony.
Wśród płaczu i jęków, lud niezważając na niebezpieczeństwo, przystawiwszy drabiny, usiłował zdjąć i ratować ukochany obraz — lecz żadną siłą dokonać tego nie mógł. Z płaczem opuścił ukochaną świątynię. Ale jakaż radość niewypowiedziana ogarnęła serca wszystkich, gdy po stłumieniu pożaru wszedłszy do świątyni gruzami zawalonej, zobaczono nietknięty ołtarz i cudowny obraz![…]. Dzięki swojej determinacji i wsparciu parafian dokonał dzieła odbudowy tych obiektów.
Na odbudowę świątyni ks. Karpiński wydał drukiem ulotkę – cegiełkę [Zdjęcie pierwsze, poniżej]. W ten sposób zbierał finanse na odbudowę świątyni. Sama cegiełka doprowadziła do wzmożenia kultu obrazu, który był już silny wg. opisu bpa Sierakowskiego w 1744 r. Zapewne publikacja przyczyniła się do tego, że informacja o cudownym obrazie została umieszczona w Przewodniku Chrześcijanina Rzymsko-katolickiego w 1904 r. wśród około 50 sanktuariów maryjnych ówczesnej Polski [Zdjęcie drugie], poniżej]. W XIX i początkach XX w. do miejscowości przybywali pielgrzymi z bliższych i dalszych okolic oddając się pod opiekę Matki Bożej Babickiej.


Na postawie sprawozdań proboszcza tzw. Memoriałów zawierających pytania, na które „Wielebni Proboszczowie” byli zobowiązani dać odpowiedzi na piśmie można odtworzyć życie parafii Babice za ks. Józefa Karpińskiego [Na zdjęciu poniżej podpis ks. Karpińskiego].

URZĘDOWY I LITURGICZNY OBRAZ PARAFII BABICE NAD SANEM W LATACH 1882–1888
I. Porządek nabożeństw i życie religijne parafian
Zgodnie z obowiązującym prawem kościelnym, proboszcz parafii Babice jest zobowiązany odprawiać ofiarę Mszy świętej za parafian (Pro Populo) w każdą niedzielę i święto, a także w dni wskazane w oficjalnym Dyrektorium diecezjalnym znakiem krzyża.
Ogólny porządek kultu Bożego w te dni rozpoczyna się dzwonieniem o godzinie 7:00 rano (w okresie zimowym o godzinie 8:00). Wówczas śpiewane były Godzinki o Najświętszej Maryi Pannie, a bezpośrednio po ich zakończeniu następuje śpiew jutrzni. W tym samym czasie w świątyni proboszcz udzielał Sakramentu Pokuty. Każdorazowo do spowiedzi przystępowało około 20–30 osób, podczas gdy zgromadzony w ławkach lud śpiewa różaniec, czyli Koronkę do Trójcy Przenajświętszej. W skali całego roku frekwencja przy sakramentach była wysoka; przy sprzyjających warunkach roczną spowiedź wielkanocną dopełniała w parafii około 950 wiernych, a zgony bez wcześniejszego zaopatrzenia sakramentami umierających w ogóle się nie zdarzały.
W niedzielę i święta
O godzinie 10:30 – bądź wcześniej, jeżeli zgromadzi się wyjątkowo wielki napływ ludu – odprawiane jest uroczyste pokropienie wodą świętą (Asperges) i wyrusza procesja wokół kościoła, w trakcie której hymny religijne śpiewane są w języku polskim. Po procesji głosi się kazanie (słowo Boże), przy czym w okresie Wielkiego Postu wierni są dodatkowo przygotowywani do sakramentu pokuty przez specjalne nauki pasyjne. Następnie odprawiana jest Msza parafialna (suma). Po jej ukończeniu ma miejsce wystawienie Najświętszego Sakramentu w puszce na ołtarzu, a kapłan czyta zrozumiałym i donośnym głosem modlitwy w intencji papieża, Kościoła oraz uciśnionych katolików w Polsce. Nabożeństwo to kończy się odśpiewaniem Suplikacji i udzieleniem błogosławieństwa. Zależnie od bieżących potrzeb wiernych, po sumie udziela się sakramentu chrztu oraz błogosławieństwa kobiet po porodzie (tzw. wywodu).
W niedzielne popołudnia, po znaku dzwonu o godzinie 13:30, wierni gromadzą się na śpiewaniu Różańca Najświętszej Maryi Pannie, po którym odbywa się katechizacja dzieci oraz nieszpory. Ponadto w pierwszą niedzielę każdego miesiąca, bezpośrednio po nieszporach, odprawiane jest nabożeństwo z wystawieniem Najświętszego Sakramentu w puszce Apostolstwa i Serca Jezusowego, połączone z krótką adhortacją, pouczeniem i suplikacjami.
Trzy razy dziennie – rano, w południe i wieczorem – daje się w parafii znak dzwonem na tradycyjne Pozdrowienie Anielskie (Anioł Pański). W parafii żywe są dawne tradycje konfraterni; od dawna istnieje tu bractwo Trójcy Przenajświętszej, a z czasem wprowadzono także bractwo Żywego Różańca oraz Apostolstwo Najświętszego Serca Jezusowego. Uroczyste wystawienie w monstrancji ma miejsce w najważniejsze święta: św. Stanisława Biskupa i Męczennika, Trójcy Przenajświętszej oraz Wniebowzięcia NMP, w które to dni kościół posiada przywilej odpustów. Podobne nabożeństwa z wystawieniem odbywają się przed i po południu przez całą oktawę Bożego Ciała, w święto Różańca NMP, w niedzielę konsekracji kościoła, w rocznicę wprowadzenia parafialnego towarzystwa wstrzemięźliwości od alkoholu (trunków mocnych), w święto Niepokalanego Poczęcia oraz w ostatni dzień roku, kiedy to podczas uroczystych nieszporów wznosi się modły dziękczynne za łaski otrzymane w minionym roku, połączone z kazaniem, suplikacjami i hymnem Te Deum.
Duszpasterstwo na rozległym terenie parafii napotyka jednak bariery geograficzne. Wyjazdy księży w celu prowadzenia katechizacji na prowincji nie odbywają się z powodu zbyt wielkiej odległości i braku czasu – wszystkie wsie należące do parafii leżą za rzeką San i z wyjątkiem Bachowa są oddalone od kościoła o 1 do 2 mil. Codzienna Msza święta w parafii odprawiana jest o godzinie 7:00 rano, a w zimie o 8:00. Proboszcz zarządzał parafią samodzielnie i nie posiadał do pomocy żadnego kapłana pomocniczego (wikariusza), w obrębie parafii nie istnieją też żadne klasztory, prywatne kaplice ani kościelne przytuliska dla ubogich.
II. Edukacja religijna i kapryśny San
Pod opieką parafii znajdowały się dwie szkoły: w Babicach oraz w Bachowie. W Babicach dzieci dwa razy w tygodniu regularnie pobierały nauki religii chrześcijańskiej. W Bachowie natomiast nauczanie najmłodszych odbywało się całkowicie nieregularnie – lekcje były tam prowadzone wyłącznie wtedy, gdy aktualny stan rzeki pozwala na bezpieczną przeprawę przez San. W pozostałych miejscowościach, za oficjalną zgodą Prześwietnego Konsystorza biskupiego, obowiązek wyłożenia zasad religii spoczywał na świeckich nauczycielach szkolnych, a proboszcz w miarę swoich możliwości dojeżdżał do tych placówek, aby kontrolować postępy dzieci w nauce wiary.
III. Pożar z 1886 roku i stan majątkowy świątyni
W latach 80. XIX wieku infrastruktura parafialna przeszła dramatyczną zmianę. W 1882 roku kościół znajdował się w doskonałym stanie technicznym. Wszystkie jego elementy strukturalne – ściany, dach, posadzka, okna i drzwi – były należycie utrzymane. Świątynia szczyciła się wspaniałą, marmurową chrzcielnicą, cmentarz parafialny otaczał wysoki, solidny mur zabezpieczający go przed dzikimi zwierzętami, a na wieży wisiały pobłogosławione przez biskupa dzwony. W tabernakulum, obok wyzłacanego nowego cyborium, przechowywano bezcenną, zabytkową srebrną puszkę o niezwykle kunsztownym wykonaniu. Wszystkie ołtarze stałe oraz przenośne (portatyle) były nienaruszone, z bezpiecznymi pieczęciami relikwii.
Wszystko to uległo zniszczeniu 17 kwietnia 1886 roku, kiedy to kościół został częściowo zniszczony przez tragiczny pożar. Ogień strawił cenne wyposażenie, stopił zabytkowe dzwony i obrócił w popiół zapasy bielizny ołtarzowej. Dwa lata po katastrofie, w 1888 roku, dzięki ogromnemu wysiłkowi wiernych, kościół został na tyle odbudowany i odrestaurowany, że nabożeństwa mogły powrócić do wnętrza świątyni. W miejsce spalonych paramentów zakupiono nową bieliznę ołtarzową i sprowadzono niezbędne księgi liturgiczne.
Odbudowa niosła jednak za sobą konieczność bolesnych oszczędności finansowych. Wyremontowany kościół w 1888 roku nie był jeszcze konsekrowany, a msze odprawiano na ołtarzach portatywnych [bocznych]. Według prawa kanonicznego po pożarze kościół ulegał de konsekracji i należało go ponownie poświęcić.
Z pożogi ocalał tylko jeden stary dzwon (co do którego nie było nawet pewności, czy był konsekrowany przez biskupa), wobec czego parafia musiała zakupić nową sygnaturkę, którą za zgodą ordynariusza pobłogosławił sam proboszcz. Przechowywanie Najświętszego Sakramentu przeniesiono z ołtarza do bezpiecznej szafy w zakrystii, gdzie nieprzerwanie płonie wieczna lampka. Z kolei oleje święte trzymane były w szafie w zakrystii, zamknięte w szklanych naczyniach w drewnianej skrzyneczce; podręczne waty nasączone olejami do chrztu i namaszczenia chorych przechowało się w osobnych naczyniach z ołowiu.
Kierowanie procesem podnoszenia parafii z ruin powierzono powołanemu specjalnie Komitetowi Parafialnemu (który po pożarze zastąpił dotychczasowy, działający przed 1886 rokiem Komitet parafialny). Radzie tej przewodniczył proboszcz, a jej członkowie w miarę swoich możliwości finansowych starali się zaradzić pilnym potrzebom budowlanym.
W celu zabezpieczenia majątku przed kolejnymi katastrofami, budynki kościelne i plebania zostały ubezpieczone w Krakowskim Towarzystwie Ubezpieczeń Wzajemnych. Koszty ubezpieczenia były solidarnie podzielone: proboszcz opłaca swoją część osobiście, natomiast pozostałe udziały pokrywali kolatorzy, właściciele dóbr Bachów i Iskań oraz sami mieszkańcy Babic.
Prawdopodobnie podczas odbudowy zamurowano okno na froncie świątyni, a we wnęce, na ukośnie ustawionym postumencie, umieszczono figurę św. Józefa [Na zdjęciu poniżej]. Inicjatorem tego przedsięwzięcia (a być może także fundatorem) był zapewne ks. Józef Karpiński, co tłumaczyłoby wybór jego patrona. Święty Józef przedstawiony jest jako troskliwy opiekun, który na prawej ręce trzyma małego Jezusa, a w lewej dłoni lilię.

IV. Sytuacja ekonomiczna i uposażenie proboszcza
Budynki mieszkalne i gospodarcze parafii po pożarze z 1886 roku zostały w większości odbudowane i znajdowały się w dobrym stanie – proboszcz własnym sumptem wzniósł nową stajnię oraz spichlerz, choć w 1888 roku w gospodarstwie wciąż brakowało jeszcze stodoły. Sama plebania, choć odrestaurowana, była w ciągu ostatnich siedmiu lat dwukrotnie dotknięta poważnymi zniszczeniami – prawdopodobnie pożarami.
Uposażenie proboszcza stanowiło odrębne ciało tabularne wpisane do ksiąg hipotecznych i opierało się na majątku ziemskim oraz dotacji gotówkowej. Ziemia parafialna obejmuje 96 morgów pól [ok.55 ha]. uprawnych oraz 62 morgi łąk [ok.35ha], położonych w górzystym i trudnym terenie. Z tej puli aż 26 morgów [ok 14 ha], leżało po drugiej stronie Sanu we wsi Bachów. Ze względu na katastrofalny dojazd oraz fakt, że grunty te były nieustannie zalewane przez powodzie, roczne dochody z tych pól przez siedem lat nie były w stanie pokryć kosztów ich utrzymania. Z kolei dotacja gotówkowa wypłacana ze skarbu państwa wynosiła nominalnie 726,92 złotych reńskich austriackich. Kwota ta była jednak drastycznie uszczuplana przez podatki – proboszcz z różnych tytułów zobowiązany był oddawać państwu austro-węgier 395,89 złotych reńskich rocznie, do czego od 1875 roku doszła dodatkowa stała danina na fundusz religijny w kwocie 22,34 złotych reńskich.
V. Zobowiązania fundacyjne i archiwum parafialne
Ostatnim elementem działalności parafii były stałe fundacje mszalne, z tytułu których proboszcz osobiście odprawiał Msze święte za zmarłych dobrodziejów. Ich wykazy były wywieszone w zakrystii, a fakt odprawienia był skrupulatnie notowany w przeznaczonej do tego księdze. Do najważniejszych należą:
· Fundacja Antoniego Derszniaka (zabezpieczona na dobrach Iskań): 52 Msze czytane rocznie (jedna w tygodniu) za duszę fundatora.
· Fundacja ks. Grzegorza Dąbkowskiego (zmarłego proboszcza): 2 w rocznicę śmierci z Mszami śpiewanymi oraz 8 do 10 Mszy czytanymi za fundatora i jego rodziców.
· Fundacja Wincentego Gumowskiego (dawnego dziedzica Tarnawki): 2 w rocznico śmierci i 2 Msze śpiewane (w czerwcu za żonę Rozalię, w sierpniu za fundatora), na które kapitał 200 złotych reńskich był zabezpieczony na hipotece majątku Tarnawka i wypłacany przez jego właścicieli. (Dochody z trzech powyższych fundacji były wliczone w ogólny fundusz parafialny i proboszcz nie otrzymywał za nie osobnego wynagrodzenia).
· Fundacja ks. Jana Kantego Ładosia (dawnego proboszcza): 1 Msza śpiewana w dniu 26 października z wystawieniem Najświętszego Sakramentu i odśpiewaniem konduktu żałobnego (Libera me), za co proboszcz otrzymuje rocznie 11,80 złotych reńskich z kasy państwowej.
· Fundacja hrabiów Eustachego i Wandy Dembińskich: wprowadzona rozporządzeniem Konsystorza z 28 października 1878 roku (Nr 781), obejmująca 2 Msze czytane rocznie za tych wielkich dobrodziejów kościoła babickiego.
Wszystkie wymagane prawem księgi parafialne (w tym księgi metrykalne, prowadzone były dla całej parafii, rachunki kościelne oraz spisy Status animarum) były prowadzone rzetelnie i z podziałem na poszczególne wsie.
Pożar zadał jednak parafii niepowetowaną stratę historyczną – w płomieniach całkowicie spłonęła cenna, dawna kronika parafialna (Liber memorabilium). W 1888 roku proboszcz rozpoczął spisywanie dziejów parafii od nowa, zakładając nową kronikę parafialną, pod którą własnoręcznie podpisywał się. Kronika ta jednak zaginęła. W mojej rozmowie z ks. Janem Osypką, były proboszcz Babic, potwierdzał istnienie kroniki, ale nie umiał odpowiedzieć, co z nią się stało.
W 1892 r. odbudował dwie wieże, przed kościołem, w jednej mieściła się dzwonnica, a w drugiej był skład na stare wyposażenie kościoła. Prawdopodobnie wieże te ucierpiały również podczas pożaru. Do ostatniego remontu w 2007 r. na dzwonnicy na styku muru i dachu od frontu była napis: Odbudowano w roku 1892 za staraniem Ks. J. Karpińskiego [Na zdjęciu poniżej]. Napis ten podczas remontu został zlikwidowany.

Od XI 1892 z obowiązkami parafialnymi łączył zadania dziekana dekanatu przemyskiego pozamiejskiego. W roku 1899 r. ks. Karpiński prawdopodobnie ciężko zachorował. W posłudze duszpasterskiej zastępował go ks. Michał Huciński, który był administratorem parafii.
Zmarł 10 II 1900 i został pochowany na Starym Cmentarzu w Babicach. Do dziś przy ruinach kapliczki po lewej stronie znajduje się jego nagrobek. Co ciekawe ks. Karpiński został pochowany w piwniczce zakończonej sklepieniem kolebkowym z cegły [Wnętrze na zdjęciu po prawej]. Nad nią znajduje się pomnik z nieczytelną już inskrypcją odnowiony przez parafian w październiku 2026 r. [Na zdjęciu po lewej stan nagrobka przed remontem]

Za swoją gorliwą służbę otrzymał wyróżnienia: Noszenia Rokity i Mantoletu (15 V 1872). W 1898 r. otrzymał Krzyż Rycerski [Kawalerski] Orderu Franciszka Józefa [Na zdjęciu poniżej]. Zasługi ks. Karpińskiego musiały być znaczne, gdyż taki order przyznawano osobom za wybitne zasługi cywilne, w tym za działalność charytatywną, społeczną i kulturalną.
Dobrze, że w Wiedniu dostrzeżono wielką pracę na rzecz parafii i społeczności Babic, gdyż pamięć o jego zasługach w miejscowości bardzo szybko zaniknęła. Po 126 latach od jego śmierci pozostał jedynie nagrobek na starym babickim cmentarzu z niewyraźnym napisem „Karpiński”, o którym wie niewielu.

VI. Zakończenie
Ksiądz Józef Karpiński jawi się jako postać niezwykle zasłużona, a zarazem niesłusznie zapomniana w lokalnej historii Babic. Jego determinacja pozwoliła podnieść parafię z ruin po tragicznym pożarze z 1886 roku, zabezpieczyć jej byt materialny oraz rozwinąć szkolnictwo i życie religijne mieszkańców. Choć za swoją gorliwą pracę cywilną, charytatywną i społeczną otrzymał wysokie odznaczenie państwowe w postaci Krzyża Kawalerskiego Orderu Franciszka Józefa, pamięć o nim z czasem niemal całkowicie zanikła. Niedawne odnowienie jego zniszczonego nagrobka w październiku 2026 roku staje się symbolicznym, ale jakże potrzebnym aktem przywracania tożsamości historycznej regionu oraz wyrazem szacunku dla duszpasterza, który całe swoje życie oddał służbie drugiemu człowiekowi.
Piotr Haszczyn [październik 2026]
Serdeczne podziękowanie dla ks. Piotra Lasoty dyrektora Archiwum Archidiecezji w Przemyślu za pomoc i życzliwość w szukaniu materiałów do niniejszego artykułu.
Źródła podstawowe:
AAP w Przemyślu TPS 2/1 Babice n/Sanem. MEMORIALE continens quaestiones, ad quas R. R. Curati responsiones in scripto dare, easque subscribere tenentur z roku 1882 i 1888.
Czasopismo Krzyż z 22 grudnia 1867 r. nr 51 rok 3.
Józef Karpiński w: Zwiastowanie. Pismo Diecezji Rzeszowskiej. Rok 31 (2022) nr 4.
Piotr Wojciech Haszczyn. RYS HISTORYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWOWEJ IM. JULIUSZA SŁOWACKIEGO W BABICACH 1844 - 1997.
Zdjęcia:
Cyfrowe Archiwum Piotra Haszczyna
Jeśli doceniasz moją pracę postaw kawę Kliknij
Cegiełka na odbudowę kościoła w Babicach
- Szczegóły
Jedna z najcenniejszych pamiątek po dawnych dziejach kościoła w Babicach jest ulotka – cegiełka na odbudowę świątyni parafialnej, która częściowo spłonęła podczas wielkiego pożaru miejscowości 17 kwietnia 1886 r. Wydana zapewne staraniem ówczesnego proboszcza ks. Józefa Karpińskiego, który w ten sposób zbierał finanse na odbudowę świątyni. Zachowało się kilka egzemplarzy tej unikatowej publikacji.
Na niej oprócz historii miejscowości i parafii oraz okoliczności pożaru i historii cudownego obrazu znajdują się dwie grafiki. Jedna przedstawia kościół z tego okresu druga cudowny obraz. I chociaż szczególnie obraz jest wykonany z barkiem podobieństwa do oryginału to są to najstarsze i najcenniejsze wizerunki babickiego kościoła.

Sama cegiełka doprowadziła do wzmożenia kultu obrazu, który był już silny wg. opisu bpa Sierakowskiego w 1744 r. Zapewne publikacja przyczyniła się do tego, że informacja o cudownym obrazie została umieszczona w Przewodniku Chrześcijanina Rzymsko-katolickiego w 1904 r. wśród około 50 sanktuariów maryjnych ówczesnej Polski. W XIX i początkach XX w. do miejscowości przybywali pielgrzymi z bliższych i dalszych okolic oddając się pod opiekę Matki Bożej Babickiej. Szczególnie dużo pielgrzymów przybywała w święto odpustu parafialnego 15 sierpnia na Wniebowzięcie Najświętszej Marii panny. Wtedy do miejscowości ściągały tłumy wiernych: z całej parafii oraz Krzywczy, Huciska, Nienadowej, Dubiecka, Piątkowej, Iskani i wielu innych miejsc. Z Tarnawki na odpust św. Trójcy ks. Proboszcz organizował pieszą pielgrzymkę do babickiego sanktuarium. Tradycja wielkich babickich odpustów oraz kultu wiernych czcicieli Marii w tym wizerunku z poza parafii, zachowała się do lat 70 - tych XX.

Grafika przedstawiająca cudowny obraz

Oryginał ulotki
Oto treść tej ulotki.
Prośba o jałmużnę na spalony Kościół.
Miasteczko Babice nad Sanem, położone na stromej dzielnicy brzegu, na granicy ziemi Sanockiej, należy do najstarszych osad Polski.
W tem to miasteczku zbudował Stanisław z Wiśnicza Kmita, wojewoda Ruski a starosta Przemyski, kościół, który od Macieja Drzewickiego, biskupa Przemyskiego, na dniu 15 Lutego 1508 roku podniesiony został do godności parafialnego. W miejsce tego, czasem i wiekiem podupadłego kościoła, zbudowali w roku 1794 Jerzy i Katarzyna hr. Pinińscy, wspaniały, murowany kościół w stylu odrodzenia, od Eustachego hr. Dembińskiego po roku 1860 odnowiony.
Z dopuszczenia Bożego ten blachą i dachówką kryty kościół, przy pożarze miasteczka dnia 17 Kwietnia 1886 roku zgorzał tak, że prawie wszystko, co ogień zniszczyć mógł: dachy, okna, organy i t. d. zgorzało, dzwony potopniały, facyata wspaniała i część sklepienia spadła; jeden tylko wielki ołtarz ocalał, pomimo, że obok położone okna w szczętem zniszczył ogień — bo tego ołtarza, jako tronu swego, na którym od blisko czterech wieków zasiada, broniła Najświętsza Panna, której obraz łaskami słynący w tym ołtarzu jest umieszczony.
Wśród płaczu i jęków, lud niezważając na niebezpieczeństwo, przystawiwszy drabiny, usiłował zdjąć i ratować ukochany obraz — lecz żadną siłą dokonać tego nie mógł. Z płaczem opuścił ukochaną świątynię. Ale jakaż radość niewypowiedziana ogarnęła serca wszystkich, gdy po stłumieniu pożaru wszedłszy do świątyni gruzami zawalonej, zobaczono nietknięty ołtarz i cudowny obraz!
Skąd pochodzi ten obraz, niewiadomo — wieki bowiem zatarły podania, a kilkakrotne pożary miasteczka i budynków plebańskich stały się powodem zatracenia starych dokumentów. W tych, które pozostały, a mianowicie z generalnej wizyty X. biskupa Szembeka, odprawionej 29 Sierpnia 1722 roku można wyczytać, że było 27 wotów, 3 korony, 31 dyamentów, perły, między temi czarne, serca, krzyże, nogi i t. d. srebrne i złote.
Wizyta zaś X. biskupa Sierakowskiego odbyta osobiście 8 Czerwca 1744 r. nazywa obraz cudownym, ubolewa, że niema spisu odebranych łask, nakazuje nadal spisywać takowe i wspomina, że roku 1743 niejaka Pazia Steciusiowa obrz. gr. ociemniała, a oddając się pod opiekę Najśw. Panny i słuchając Mszy świętej przed tym obrazem odprawionej, wzrok odzyskała. Dalej wylicza 30 z górą wotów, a między temi najnowsze od WWPP. Siarczyńskich i cześnikowej Podolskiej, Ulenieckiej — i wzmiankuje, że lud z bliższych i dalszych stron licznie się gromadzi, by czcić Najświętszą Pannę w tutejszym obrazie i łaski sobie wyjednać.
Przed niedawnym czasem hrabina Wanda Dembińska z Nienadowej, w swoich cierpieniach uciekając się pod opiekę Najśw. Panny w Babicach i doznawszy pociechy, w dowód wdzięczności ofiarowała wotum: krzyż ametystowy na złotym łańcuchu, który we cztery złożony, jako naszyjnik, przypięty jest na obrazie.
I my niegodni słudzy Twoi, Najświętsza Panno, pokornie prosimy Cię, do stóp Twych ze czcią padając, uproś u Syna Twego dla nas nędzarzy tę łaskę, byśmy niemogąc sami, z pomocą i ofiarnością braci, mogli odbudować to miłe Tobie mieszkanie — zniszczony kościół Babicki.
Piotr Haszczyn [październik 2026]
Jeśli doceniasz moją pracę postaw kawę Kliknij
Ks. Andrzej Solecki - kapłan, społecznik i gospodarz
- Szczegóły
Gdy dziś patrzę na dzwonnicę obok krzywieckiego kościoła, obraz Św. Rodziny i Matki Bożej Nieustającej, tabernakulum oraz plebanię, myślę o ks. Andrzeju Soleckim. Nie było w historii krzywieckiej parafii takiego proboszcza, który tak bardzo angażował się w poprawę warunków życia swoich parafian, ale też ludności ruskiej. Nasiąknięty pozytywistycznymi ideałami nie szczędził wysiłków na rzecz oświaty, rozwoju rolnictwa, budowania więzi społecznych, dobrych stosunków między Polakami i Rusinami oraz duchowieństwem greckokatolickim. Budował trwałe struktury organizacyjne, współpracował z ludźmi na płaszczyźnie gospodarczej oraz duchowej. Poznajmy sylwetkę tego kapłana, który tak wiele pozostawił po sobie nie tylko dziedzictwa materialnego, ale również duchowego i społecznego.

Andrzej Solecki [Na zdjęciu obok] urodził się 28 listopada 1859 roku w ówczesnej wsi Posada Dolna, należącej do parafii w Rymanowie (dziś będącej częścią tego miasta). Był synem Pawła Soleckiego, z zawodu kuśnierza, i Józefy z domu Nowotarskiej. Ochrzczony został w tym samym dniu przez ks. Władysława Zaradzkiego w Rymanowie. Rodzicami chrzestnymi byli Jan Kitarski i Katarzyna Solecka. Niewiele wiadomo o latach jego nauki przed podjęciem przez niego decyzji o zostaniu księdzem, ale na pewno musiał ukończyć szkołę podstawową i gimnazjum.
Andrzej Solecki przyjął święcenia kapłańskie 22 lipca 1884 roku w Przemyślu. Nowo wyświęcony ksiądz został skierowany do swojej pierwszej parafii w Rokietnicy. Pracował tam jako wikariusz od 1 września 1884 do 22 lipca 1885 roku. Następnie był wikariuszem w Jarosławiu i zarazem katechetą w tamtejszej szkole etatowej 4-klasowej męskiej. Najprawdopodobniej uczył w tej placówce w latach 1889–1894. W 1887 roku z powodu choroby przerwał na rok swoją pracę parafialną w Jarosławiu. W tym czasie należał do Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie.
W roku 1891 musiał być zauważony przez rodzinę Joczów, która prezentowała go na proboszcza Krzywczy, a biskup nie odmówił. W tym czasie biskupem tym był Łukasz Ostoja Solecki. Nie wiadomo, czy był on rodzinnie związany z ks. Andrzejem Soleckim – raczej łączyło ich tylko nazwisko. Procedura nominacji proboszczów w tym czasie była taka, że kolatorzy [Byli nimi właściciele ziemscy, którzy opiekowali się kościołem, tzw. patroni] prezentowali kandydata, a biskup zatwierdzał nowego proboszcza i kierował na placówkę.
W 1891 roku ks. Andrzej Solecki zaczął pełnić funkcję proboszcza w Krzywczy po ks. Antonim Biegańskim, o którym nie zachowały się źródła pisane.
Jako proboszcz podjął pracę nie tylko na płaszczyźnie duchowej, ale również społecznej. Pod jego opieką duszpasterską były następujące miejscowości: Krzywcza, Kupna, Chołowice, Mielnów, Reczpol, Ruszelczyce, Chyrzyna, Wola Krzywiecka, Średnia. Pracy duszpasterskiej było dużo, ale ks. Andrzej podjął pracę pozytywistyczną w całej parafii.
Jeździł na spotkania powiatowe, gdzie propagowano idee utworzenia Kółek Rolniczych, i był inicjatorem utworzenia tej organizacji w Krzywczy. Lata 90. XIX w. to okres masowego zrzeszania się chłopów z powiatu przemyskiego w celu podniesienia oświaty rolniczej oraz wspólnych zakupów maszyn i nasion. Kółko Rolnicze wraz z czytelnią zostało założone w 1891 r. W tym też czasie skupiało 20 członków. Przy kółku powstał wspólny spichlerz do przechowywania zboża – być może istniał on na terenie gruntów plebanii.
W opozycji do handlu w miasteczku, opanowanego przez Żydów, był inicjatorem utworzenia Sklepiku Katolickiego dla okolicznych mieszkańców.
Pod koniec XIX w. był pomysłodawcą powstania kasy Raiffeisena, która na zebraniu założycielskim 8 III 1908 r. została przemianowana na Kasę Stefczyka. Ks. Solecki został przełożonym zarządu tej kasy. Oprócz mieszkańców Krzywczy kasa służyła ludności zarówno polskiej, jak i rusińskiej z miejscowości: Chyrzyna, Kupna, Reczpol, Ruszelczyce, Wola Krzywiecka.
5 II 1898 r. był inicjatorem powołania czytelni ruskiej Proświty. Dzień ten poprzedziły msze św. zarówno w kościele, jak i cerkwi, i zgromadziły one wiernych i duszpasterzy obu obrządków. Na zebraniu założycielskim Proświty ks. Solecki wygłosił następujące przemówienie:
[…] Zabrał następnie głos ks. proboszcz miejscowy ob. łać. i rzekł do zgromadzonych Rusinów, w tej myśli: "To wszystko, co wam poprzedni mowca obiecywał, wy już macie i wypróbowaliście. Macie czytelnię, do której razem zgromadzaliście się, macie kółko rolnicze, macie katolicki sklepik, macie kasę pożyczkową, macie wspólny spichlerz zboża. To wszystko zakładaliście wspólnie, Polacy i Rusini bez najmniejszej różnicy lub separacyi tak, że nawet w domu ruskim, pod zarządem Rusinów te towarzystwa zostawały; dotychczas nikt zarzutu nie podniósł, że przy udziale Polków i składkami od Polaków przeważnie złożonymi te towarzystwa się zakładały i utrzymywały. Wieki was złączyły razem, pod jednym dachem mieszkacie, na jednym zagonie pracujecie wspólnie, że gdybyś chciał wycisnąć pot z tej ziemi, którą w pracy zrosiliście, nieodgadli byś, czy to jest pot Polaka czy Rusina, a nawet gdyby Was tu wszystkich zgromadzonych anatomicznie rozebrano, nie odróżnisz, która część polska, a która ruska, bo we krwi i kości jest wspólność i łączność Polaków i Rusinów. Dlaczegóż dziś zebraliście się sami Rusini? czegoście z waszych domów polskich żon, dzieci, krewnych, przyjaciół nie sprowadzili? chcecie się odłączyć, rozdzielić, to chyba wypędzicie z waszych domów żony polskie i dzieci polskie; wyrzekniecie się krewnych, wyrzucicie i wyzbądźcie się tego co w was polskiego jest, a wielu was zostanie czystych Rusinów?!! Proszę i zaklikam, nie dzielcie się, nie rozłączajcie, bo zgubę sobie i nam prędzej zgotujecie.
Podziękujcie Panom za czytelnię, ale powiedzcie, że razem z Polakami czytać będziecie, razem i wspólnie w towarzystwach będziecie działać, a Panów proście, aby was swym wpływem i rozumem do tej zgody i jedności zachęcali, bo prawdziwa oświata w miłości poczęta tylko owoc przyniesie […].
Mimo że Rusini niechętnie zapisywali się do czytelni, on sam również wszedł w skład Wydziału Proświty. Prawdopodobnie czytelnia nie istniała długo, gdyż ponownie ją założono w okresie międzywojennym.
Mimo tak dużej pracy pozytywistycznej na terenie parafii nie zaniedbywał swojej gospodarki, kościoła i wiernych. W 1899 r. wybudował murowaną plebanię w stylu neoklasycystycznym, która po przebudowie służy do dnia dzisiejszego. Na obszarze plebańskim wybudował również ok. 150-metrowy murowany budynek zawierający stajnie, stodoły, wozownię i inne pomieszczenia. Gospodarował prawie na 40 hektarach, co wymagało organizacji i codziennego zaangażowania. Te budynki budował ze swoich środków, bo w tych czasach proboszcz sam je finansował. Być może w tych przedsięwzięciach wspierali go Joczowie, właściciele majątku krzywieckiego.

Plebania przed rozbudową
Przy pomocy dworu dbał o dobry stan kościoła. W 1899 r. malarz Walerian Kryciński wykonał polichromie w prezbiterium, a od 1900 r. do dziś ołtarz główny w II kondygnacji zdobi jego obraz Św. Rodziny. Na froncie kościoła zamurowano okna, a w jego wnęce umieszczono figurę św. Jana Bożego, z fundacji dworu, którego nestorem rodu był Jan Jocz. Na cokole figury zachował się napis: Fundat.B.Jocz.

Obraz Św. Rodziny i figura św. Jana Bożego
W pierwszych latach XX w. zakupił do kościoła nowe tabernakulum, które służy do dziś.
W 1904 r. we współpracy z księżmi greckokatolickimi zorganizował imponujące wspólne misje parafialne, w myśl zasady „Dwa obrządki jedna wiara”. Oto ich opis zamieszczony w Kronice Diecezjalnej:
Niezwykłe misje parafialne zorganizował ks. Andrzej Solecki w 1904 r. trwające od 31 VIII do 8 IX włącznie. Pod kierownictwem oo. Redemptorystów z Mościsk rozpoczęły się nauką wstępną. Mimo zimna i deszczu udział wiernych w misjach był bardzo liczny. Przybyła ludność należącą do parafii obydwu obrządków, a także parafianie z Babic, Dubiecka i Birczy. Przychodzili słuchać nauk, spowiadać się. 12 księży spowiadało od rana do późnego wieczora przez 9 godzin, a wszyscy spowiadali się z całego życia, bo potrzeba tego była wielka. Pomagali też w spowiedzi księża obrządku greckiego z Krzywczy i Chyrzynki zaproszeni przez miejscowego proboszcza. Do spowiedzi i komunii przystąpiło 4000 wiernych, wśród nich 2000 Rusinów. Podczas komunii świętej po jednej stronie ustawiali się Rusini, po drugiej Polacy i otrzymywali komunię świętą od swoich. Następnie braterstwo kościelne obydwu obrządków, rozbudzone słowem misjonarzy, zjednoczyło wiernych u stóp Chrystusa w żarliwej modlitwie. A szkaplerz i różaniec św., które wielka liczba ludzi otrzymała, były poświęcone na mszy. Odbyła się również w kościele droga krzyżowa prowadzona przez o. Stykę, a na cmentarzu kościelnym wystawiono krzyż jako pamiątkę prowadzenia misji i jubileuszu. Zakończenie misji wypadło w dniu odpustu parafialnego Narodzenia NMP mszą św. z asystą ks. misjonarzy i przewodnictwem ks. Kanonika Jakuba, dziekana Kapituły Przemyskiej. Po nieszporach odjechali misjonarze, a lud zgromadzony w liczbie 10 000 odprowadził ich z rzewnym płaczem.
Pamiątką po tym wydarzeniu jest obraz MB Nieustającej Pomocy pozostawiony przez Redemptorystów na pamiątkę misji. Związany z odpustem Papieża Piusa X za wieczystą nowennę do MB Nieustającej Pomocy. Z tyłu obrazu jest pieczęć papieska i informacje na ten temat. Po sprowadzeniu tego obrazu istniał jego kult oraz związane z nim łaski, o czym świadczą zgromadzone wota (ponad 80 serc oraz wiele sznurów korali, również krzyżyki i pierścionki). Po kilkudziesięciu latach przerwy Nowenna została wznowiona z inicjatywy ks. Stanisława Sroki około roku 2000 i trwa do dziś. Obraz pierwotnie znajdował się w kaplicy po lewej stronie prezbiterium, od początku wieku przeniesiono go na mensę przed ołtarzem św. Józefa.

Obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy
W dniu 16 XI 1906 r. przy licznym udziale parafian zawiązano w Krzywczy Związek Katolicko-Społeczny, do którego zapisały się 164 osoby. Przewodniczącym był Bolesław Jocz, właściciel miejscowości. Powołano także Radę Parafialną, która zbierała się trzy razy do roku, zostawiając wolny wstęp dla przysłuchujących się. Na tych zebraniach omawiano sprawy wychowania dzieci, opieki nad sierotami i wybrano osoby zaufane w każdej wiosce, by opiekowały się chorymi i zdawały relację Radzie. Rada Parafialna składała się z 25 członków. Uchwalono też wznowienie spółki oszczędności i pożyczek systemem Raiffeisena. Wysłano jednego członka Rady Parafialnej na kurs do prowadzenia kasy. W celu podniesienia dobrobytu staraniem Rady
W 1908 r. ks. Andrzej Solecki udał się na miesięczny urlop. W tym czasie właściciele Krzywczy – Joczowie dokonali rozbudowy dzwonnicy. Gdy proboszcz wrócił z wypoczynku, dzwonnica była już wyremontowana.

Dzwonnica
W sierpniu 1910 r. do Krzywczy zostały sprowadzone Siostry Franciszkanki Rodziny Maryi i posługiwały w parafii przez 77 lat. Nie wiadomo, czy był jeszcze wtedy w parafii, ale na pewno była to jego inicjatywa, pewnie we współpracy z Joczami.
Jego gorliwa praca zarówno na płaszczyźnie duchowej, jak i społecznej została dostrzeżona przez władze kościelne. W 1901 r. otrzymał Exspositorium Canonicale, od roku 1905 r. był dziekanem dekanatu przemyskiego zamiejskiego, obejmującego siedem parafii. Był nadzorcą duchownych w szkołach ludowych w tymże dekanacie (30 szkół). W 1905 r. odznaczony został przywilejem noszenia rokiety i mantoletu.
Duchowny działał charytatywnie, często składał ofiary pieniężne, m.in. na rzecz Towarzystwa Polskiej Bursy Ludowej w Przemyślu oraz Towarzystwa Powściągliwość i Praca.
W roku 1910 zostaje przeniesiony na probostwo w odległym Bieczu, gdzie został ciepło przywitany. Tam pracował gorliwie przez 16 lat, remontując kościół, rozwijając potencjał parafii, dbając o jej rozwój materialny i duchowy. Zmarł 3 lutego 1926 roku w Bieczu w wieku 66 lat. Pochowany został trzy dni później na tutejszym cmentarzu komunalnym.


Nagrobek ks. Andrzeja Soleckiego w Bieczu
O jego posłudze w Bieczu szeroko opisuje Grzegorz Augustowski w artykule pt. „Uratował dzwon Urban”, dostępnym pod adresem: https://bck.biecz.pl/asp/uratowal-dzwon-urban-,20,artykul,1,223#galeria/2025/ks.-andrzej-solecki-1
Oto fragmenty tego artykułu:
[…] Po 19 latach pełnienia posługi w Krzywczy, w 1910 roku ks. Andrzeja Soleckiego przeniesiono na probostwo do parafii Bożego Ciała w Bieczu. Czekano tam niecierpliwie na nowego pasterza po przeniesieniu ks. Leona Pastora do Parafii Trójcy Przenajświętszej w Leżajsku. Początkowo administratorem (od 22 lutego do 2 sierpnia 1910 roku) był ks. Zachariasz Rychel, który pracował w Bieczu jako wikariusz. Wreszcie 4 sierpnia 1910 roku nastąpiło uroczyste powitanie ks. Andrzeja Soleckiego w naszym mieście. Z tego wydarzenia zachowała się korespondencja prasowa. Oto jej treść: „Parafia biecka od paru miesięcy osierocona po przeniesieniu ks. Pastora na probostwo w Leżajsku, otrzymała nowego proboszcza w osobie ks. dziekana Andrzeja Soleckiego z Krzywczy nad Sanem. To osierocenie parafii, trwające w rzeczywistości parę miesięcy, faktycznie istniało już dłuższy szereg lat, jak to podniósł w swoim przemówieniu przewodniczący komitetu parafialnego, gdyż proboszcz poprzedni, ks. Pastor, zajęty sprawami „państwa i kraju” jako poseł, nie miał czasu na zajmowanie się swoją parafią. Nic też dziwnego, że parafianie z radością przyjęli wiadomość o zamianowaniu proboszczem ks. dziekana Andrzeja Soleckiego, który przez 18 lat spełniał żmudny urząd w Krzywczy nad Sanem. Przybywającego do Biecza proboszcza powitano tłumnie i uroczyście na dworcu. Przemówił burmistrz dr Katyński, odpowiedział w kilku słowach ks. proboszcz. Przed kościołem oczekiwał na przybyłego ksiądz administrator Rychel i w imieniu parafian wyraził radość, że dostają proboszcza, który zajmie się ich sprawami, bo będzie stale tutaj mieszkał i będą go te sprawy obchodziły. Następnie po wręczeniu kluczy od kościoła, wprowadził proboszcza do kościoła, który wypełnił się po brzegi. Nowy proboszcz wygłosił do parafian przemówienie i udzielił zebranym na mocy specjalnego upoważnienia księdza biskupa Pelczara błogosławieństwa. Z kościoła odprowadzili parafianie swego proboszcza do nędznej, ale odmalowanej plebanii, gdzie na zakończenie uroczystości przemówił imieniem komitetu parafialnego przew. ad. dr Maciejowski. Parafianie są zadowoleni, że dostali proboszcza światłego, zacnego i pracowitego, który się nimi zaopiekuje i który z nimi pracować będzie nie tylko nad podniesieniem moralnym, ale także i na polu społecznym; z powodu zaniedbania poprzedników, dużo jest tu do zrobienia.”
W czasie pełnienia urzędu proboszcza ks. Andrzej Solecki angażował się w liczne remonty zabytkowej bieckiej świątyni. Proboszcz poinformował Komisję Centralną Zabytków w Wiedniu, że w latach 1913–1914 wielki ołtarz został odczyszczony z brudu i zabezpieczony przed zniszczeniem przez „robactwo”, tabernakulum pozłocone odpowiednio do ołtarza, a mensa i kamienne schody obniżone o 16 cm, dzięki czemu obraz włoski w ołtarzu został w zupełności odsłonięty. Ponadto stalle w prezbiterium zabezpieczono sublimatem, odczyszczono z brudu, a zniszczone rzeźby odnowiono. Kolejnym przedsięwzięciem był remont dzwonnicy, który miał się rozpocząć w 1914 roku. Ks. Solecki zezwolił wyciąć takie drzewa z lasu parafialnego, które nadawałyby się na rusztowanie, a zazwyczaj nie pozwalał na wycięcie nawet małej gałęzi. Przygotowania trwały w najlepsze, ale prace nie zostały rozpoczęte z powodu wybuchu I wojny światowej. Kapłan wyjechał na jakiś czas z Biecza, ale wrócił po przełamaniu frontu. Działania wojenne w Bieczu i okolicy uniemożliwiły oczywiście jakiekolwiek czynności na polu konserwacji zabytków. Niemniej jednak starano się wykonywać prace zabezpieczające przed dalszą dewastacją, np. naprawiono podziurawiony przez kule dach kościoła.
W 1916 roku wojska austriackie konfiskowały dzwony kościelne. Zajęto się kilkoma bieckimi dzwonami, które zrzucano oknem pomiędzy wciąż stojącym rusztowaniem. Ten akt barbarzyństwa doskonale pamiętał bieczanin Władysław Salamon, który w swoich wspomnieniach pisał o dzwonach „Urban”, „Leon”, „Pius” i „Michał”. Dzwony znał dobrze, gdyż jako ministrant wielokrotnie na prośbę kościelnego dzwonił nimi podczas procesji lub pogrzebów. Tak pisał o wysiłkach ks. Soleckiego na rzecz uratowania dzwonu „Urban”: „Został tylko dzwon Urban i sygnaturka. Dzwon Urban jakoś został uratowany, bowiem ks. proboszcz Solecki wyjaśnił, że dzwon ten ma bardzo dużą wartość zabytkową, jest bardzo stary i byłoby niekulturalnie, aby taki naród jak austriacki w ten sposób obchodził się z wartościami starej kultury. To pomogło, gdyż ten oficer kierujący tą robotą miał się za człowieka kulturalnego”. Dzwon „Urban” pochodził z 1382 roku, ważył 1000 kg i był jednym z najstarszych zabytków ruchomych w Bieczu, Polsce i Europie. Zawieszony w gotyckiej dzwonnicy przy Kolegiacie, dzwonił ponad 500 lat. Najprawdopodobniej wskutek niewłaściwej eksploatacji, 17 maja 1950 roku w wyniku długotrwałego dzwonienia „Urban” pękł. Było to spowodowane naciągnięciem się rzemienia z zawieszonym sercem dzwonu, które uderzało w brzeg. Próby spawania zakończyły się niepowodzeniem, doprowadziły wręcz do dalszego pęknięcia. Obecnie poklejony dzwon ze znacznym ubytkiem i wytopieniem znajduje się w Muzeum Ziemi Bieckiej – w tzw. „Kromerówce”.
Wspomniane wcześniej rusztowanie, postawione z powodu planowanego remontu, stało bardzo długo i rozebrano je dopiero po zakończeniu I wojny światowej, a restaurację będącej w fatalnym stanie kopuły dzwonnicy kontynuowano od 15 sierpnia do 30 października 1923 roku. W miejsce zgniłych belek wstawiono nowe, całą kopułę pokryto gontami, a galeryjkę
W 1924 roku wykonano prace restauracyjne przy sygnaturze na kościele. Naprawiono wówczas blachę miedzianą i najprawdopodobniej umieszczono nowy krzyż z mieczami. Za czasów probostwa ks. Andrzeja Soleckiego dokonano również m.in. renowacji stacji Męki Pańskiej, które były umieszczone wokół kościoła w kapliczkach otaczających go. Duchowny postanowił odnowić je, a pracami zajęli się bracia Elijaszowie – plastycy i rzeźbiarze. Sprawił także piękne, srebrne, pozłacane, skośne, pięcioramienne lichtarze. Te świeczniki używane były wyłącznie przed Monstrancją w czasie uroczystości, a także przy Grobie Pańskim.
Ks. Andrzej Solecki wspomagał bieckie Sercanki, czyli siostry ze Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego. Murowany budynek przeznaczony na Ochronkę dla biednych dzieci na Harcie, na przedmieściach Biecza, zakupiony został przez biskupa przemyskiego Józefa Sebastiana Pelczara, a gotowy do oddania był w październiku 1919 roku. Siostry zakonne stały się jego właścicielkami, ale oprócz Ochronki miała tam powstać szkoła kroju i szycia dla biednych wiejskich dziewcząt. Proboszcz Solecki pomagał w wyszukiwaniu stolarzy, murarzy i cieśli. Siostry przybyły koleją z Krakowa do Biecza 29 października 1919 roku. Były to trzy profeski i jedna probantka, czyli kandydatka do zakonu. Na stację kolejową w Bieczu duchowny wysłał po nie furmankę. Woźnica załadował skromne bagaże zakonnic, które wolały jednak iść pieszo. Posługę rozpoczęły następnego dnia. Ks. Solecki wraz z proboszczami okolicznych parafii, Ojcami Reformatami i innymi życzliwymi ludźmi wspierał Sercanki finansowo, bo ich początki były niezwykle trudne. Ochronka, czyli Dom Zgromadzenia Sercanek w Bieczu, rozpoczęła działalność 15 listopada 1919 roku. Proboszcz ogłosił z ambony o jej otwarciu i zachęcił do posyłania tam dzieci.
Warto dodać, że ks. Andrzej Solecki uczył krótko katechezy w 5-klasowej szkole żeńskiej w Bieczu, jak również wspierał I Biecką Drużynę Skautową im. Zbója Becza poprzez organizację tzw. „Ognisk”. W lipcu 1917 roku władze diecezjalne mianowały go wicedziekanem (poddziekanem) dekanatu bieckiego. Dziekanem został wówczas ks. Antoni Sos, proboszcz w Gorlicach. W marcu 1924 roku proboszcz Solecki awansował na stanowisko dziekana dekanatu bieckiego. Po rozgraniczeniu diecezji w 1925 roku pozostał w diecezji tarnowskiej. W Bieczu jako proboszcz spędził długich 16 lat.
[…] W 2023 roku, po blisko 100 latach od śmierci zasłużonego kapłana, jego znajdujący się naprzeciwko kaplicy cmentarnej grób, długo będący w kiepskim stanie, został pięknie odrestaurowany. Podobnie uczyniono z sąsiednimi nagrobkami ks. Tomasza Jaszczóra i ks. Stanisława Ziemiańskiego.
Historia ks. Andrzeja Soleckiego pokazuje sylwetkę kapłana, który rozumiał swoją posługę szerzej niż tylko jako sprawowanie obowiązków religijnych. W Krzywczy angażował się w rozwój rolnictwa, oświaty i lokalnych organizacji, wspierał inicjatywy gospodarcze oraz podejmował działania na rzecz współpracy Polaków i Rusinów. Dbał o kościół, plebanię i gospodarstwo, a jednocześnie budował instytucje, które miały służyć mieszkańcom.
W Bieczu kontynuował tę działalność. Podejmował prace konserwatorskie, troszczył się o zabytkową świątynię, wspierał osoby potrzebujące i inicjatywy społeczne. Szczególnym świadectwem jego zaangażowania pozostaje historia dzwonu „Urban”, którego wartość zabytkową potrafił dostrzec i skutecznie obronić w dramatycznych realiach I wojny światowej.
Materialne ślady jego pracy – plebania, wyposażenie kościołów, odnowione zabytki i organizacje społeczne – są dziś częścią historii Krzywczy i Biecza. Równie ważna pozostaje pamięć o jego działalności duszpasterskiej i społecznej, dzięki której ks. Andrzej Solecki zapisał się w dziejach obu miejscowości jako kapłan aktywny, zaangażowany i zatroskany o swoich parafian.
Serdeczne podziękowanie dla Grzegorza Augustowskiego za udostępnienie materiałów.
Źródła:
Augustowski Grzegorz. Uratował dzwon Urban
Echo Przemyskie, nr 12 z roku 1898, s. 2–3.
Haszczyn Piotr. ZARYS DZIEJÓW PARAFII W KRZYWCZY. 1398–1998.
Haszczyn Piotr. 77 lat służby Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi w Krzywczy.
Piotr Haszczyn [wrzesień 2026]
Wydarzenia roku 2026
- Szczegóły
13 września 2026 roku, o godz. 17 w 87. rocznicę tragicznych wydarzeń z września 1939 roku, spotkaliśmy się na cmentarzu w Krzywczy przy grobie żołnierzy, którzy 13 września 1939 roku polegli w obronie Ziemi Krzywieckiej.
W ciszy i zadumie oddaliśmy hołd tym, którzy w pierwszych dniach II wojny światowej stanęli do walki w obronie naszej ziemi i Ojczyzny.
Podczas spotkania odczytaliśmy nazwiska poległych żołnierzy, przywołując każdego z nich z imienia i nazwiska. W ich intencji wspólnie odmówiliśmy dziesiątkę różańca, a następnie zapaliliśmy znicz jako symbol naszej pamięci i wdzięczności.
To było skromne spotkanie, ale właśnie takie gesty mają ogromne znaczenie. Historia Krzywczy to nie tylko daty zapisane w książkach. To konkretni ludzie, ich losy, poświęcenie i miejsca, które mijamy każdego dnia.



Z radością dzielę się finalizacją swojej prawie 30 letniej pracy nad Historią Bitwy Krzywieckiej w dzień w 87 rocznicy tych wydarzeń.
Oddając w ręce czytelników tego e-booka, pragnę nie tylko ocalić od zapomnienia szczegóły taktyczne i przebieg starć z 13 września 1939 roku. Chcę przede wszystkim złożyć hołd tym, którzy na krzywieckiej ziemi przelali krew za wolność Ojczyzny.

18 kwietnia 2026 r. odwiedziła Krzywczę Lilja Bernheim, wraz z tłumaczem, amerykanka z University of Stirling w Szkocji, która zbiera na Podkarpaciu materiały do pracy doktorskiej. Oprócz historii miejscowości Lilje interesuje wątek ziół w życiu niegdyś wielokulturowej Krzywczy. Efekty jej pracy być może poznamy za kilkanaście miesięcy.

30 III 2026 odwiedziła Krzywczę Elżbieta Magnuszewska z córką i wnukiem oraz jej rodzina z Kalisza. Goście przybyli z Chicago w USA, aby dopełnić obowiązku pamięci o swoich przodkach, głęboko skrywanej w sercu pani Elżbiety. Na cmentarzu postawiony został pamiątkowy pomnik dla Henryka Magnuszewskiego ojca p. Elżbiety, który został zabity przez UPA podczas podróży na Górze Koryteńskiej tuż po wojnie.
Na tablicy pamiątkowej została wyryte słowa „Żyłem z Wami cierpiałem i płakałem a nikt nie był mi obojętny - wygnaniec z Kalisza” to parafraza wiersza J.Słowackiego „Testament mój”. Te słowa zostały napisane przez Henryka na odwrocie zdjęcia, które tuż przed śmiercią podarował rodzinie Wolańskich. Pomnik poświęcił proboszcz parafii ks. Janusz Wilusz w obecności delegacji mieszkańców Krzywczy. Wzruszenie, łzy spełniania, dopełnienie obowiązku pamięci były udziałem tej krótkiej uroczystości.
Pani Elżbieta odwiedziła również dom, w którym się urodziła w 1944 r. i gdzie jej ojciec otworzył Restaration H.Magnuszewski, a obecnie mieści się Punkt Apteczny. Od kilkunastu lat na tablicy umieszczonej na ścianie jest historia budynku wraz z czasem kiedy „wygnaniec z Kalisza” założył restaurację po której pozostało pamiątkowe zdjęcie. To kolejna moja „mapa do serca wspomnienia”.


W menu e-booki https://www.krzywcza.eu/index.php?option=com_content...
ukazała się publikacja wykonana pod kierunkiem p. Wilhelminy Skubisz pt. Przyśpiewki weselne wsi Babice i Skopów. Jest to zbiór kilkudziesięciu przyśpiewek zebranych przez uczniów Szkoły Podstawowej w Babicach w roku 1985 r. Starałem się, by publikacja była wierna oryginałowi doceniając wkład pracy i zaangażowanie w nią pani Wilhelminy Skubisz Strażniczki Babickiej Pamięci, która zmarła 1 lutego 2026 r., i której dedykuję to wydanie.

18 stycznia Prezentowane poniżej opracowanie historii Babic to przedruk z Encyklopedii do krajoznawstwa Galicji Antoniego Schnaidera z roku 1873. Autor był lwowskim badaczem historii. Marzeniem jego życia było opracowanie encyklopedyczne wszystkich miejscowości w Galicji. Przez wiele lat zbierał materiały i wydał drukiem miejscowości zaczynające się od A do B. Niestety publikacja nie spotkała się z szerokim zainteresowaniem czytelników z tego powodu popadł w depresję i ostatecznie popełnił samobójstwo.

O rewolucji, flisackim retmanie i o zabytkach
- Szczegóły
17 stycznia 1968 r. w Życiu Przemyskim ukazał się artykuł Zbigniewa Wawszczaka pt. Wszystko o Babicach - o rewolucji, flisackim retmanie i o zabytkach. Ciekawy portret Babic i okolicznych miejscowości wart jest prezentacji.
Piotr Haszczyn [sierpień 2026]
WSZYSTKO O BABICACH
Kiedyś były ponoć miasteczkiem. Obecnie są siedziba Prez. GRN. któremu obok Babic podlegają wioski: Bachów i Skopów. W sumie gromada liczy 2 305 mieszkańców. W tym Babice — 800, Bachów — 915, Skopów — 590. Za najbogatszą i najlepiej wywiązującą się z obowiązkowych dostaw uważana jest wioska Bachów, następnie Skopów i Babice. W tej ostatniej 50 proc. gospodarstw prowadzą ludzie starzy, których dzieci nie poszły śladami ojców i wyemigrowały z rodzinnej miejscowości. Inną przyczyną dość niskiego poziomu gospodarki rolnej w Babicach jest teren górzysty, który nie pozwala na stosowanie w szerokim zakresie maszyn rolniczych. Podobne trudności terenowe ma również pobliski Skopów. We wszystkich trzech wioskach znajdują się kółka rolnicze, w Bachowie i Skopowie posiadają one po dwa ciągniki.
INWESTYCJE
Po wyzwoleniu do najważniejszych inwestycji na terenie gromady należą: w roku 1952 szkoła w Babicach — Połankach, wodociągi w Babicach (rozpoczęcie prac w roku 1953). w latach 1953/54 ulepszenie w czynie społecznym drogi w Babicach — Połankach. Elektryfikacja Babic około roku 1957, rozbudowa szkoły w Babicach w roku 1964, dom strażaka w Skopowie w roku 1966. ułożenie chodników i zaprowadzenie kanalizacji w Babicach w roku 1967.
W roku 1968 nastąpi elektryfikacja Bachowa, zaś Skopów z tą inwestycją musi zaczekać do roku 1970. W Babicach chętnie przystąpiono by do budowy domu kultury, lecz przedtem konieczne jest porozumienie z władzami konserwatorskimi, a nawet uzyskanie zezwolenia z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Gminna Spółdzielnia z Dubiecka włączyłaby się do kosztów budowy w zamian za umożliwienie jej zwiększenia ilości placówek handlowych. W roku 1968 opracowany zostanie kosztorys szkoły w Bachowie.
CIEKAWOSTKI
Mieszkańcy Babic posiadają 56 ha lasu stanowiącego mienie gromadzkie. Opowiadają, że ich pradziadowie w czasach pańszczyźnianych chodzili, jak to normalnie bywało. do lasu po susz, Któregoś dnia pan dziedzic doszedł do wniosku że bardziej mu się będzie opłacało jeśli odda chłopom w użytkowanie określoną część lasu. Wkrótce jednak zmienił decyzję, ale było już za późno. Chłopi skierowali protest do sądu. Procesowali się aż we Lwowie i — o dziwo! — proces wygrali. Kosztowało to jednak wiele wyrzeczeń. Każdy ciężko zapracowany, chłopski grosz wędrował do kieszeni pośredników i urzędników sądowych.
*
Najstarszym mieszkańcem Babic jest Franciszek Błoński urodzony w roku 1885, który podobno do dzisiejszego dnia nie zna smaku aspiryny.
*
„Etatowym” drużbą nazwać można Augusta Bargiela z Bachowa, który 30 razy był wodzirejem na weselach.
*
Najdłużej nie zmieniał miejsca pracy nadzorca drogowy Stanisław Płowy, który przepracował w swoim zawodzie 21 lat.
O rewolucji, flisackim retmanie i o zabytkach
W Babicach przetrwały w ustnej tradycji nazwy pewnych części wioski, które noszą miana dość oryginalne, a mianowicie: Rzym, Pasternik, Koci Zamek, a także pojawiła się dzielnica Nowy Świat, gdzie dopiero od niedawna stanęły zabudowania gospodarskie.
Codziennie rano śpiewaliśmy „Boże caria chrani”, a tego dnia zmiarkowaliśmy, że coś się stało, bo rankiem słychać było tylko jakieś okrzyki, wielkie wybuchy radości.. — Dziadek dobiera słowa powoli, z namysłem, jak gdyby szukał ich kędyś daleko. Bo rzeczywiście, odległości są tu niemałe w pojęciu geograficznym, a także w upływie pięćdziesięciu lat, które dzielą Franciszka Błońskiego od chwili, kiedy jako „plennyj” cesarsko-królewskiej armii znalazł się na stacji Bałagoje, gdzieś w rejonie Pskowa, Codziennie wraz ze swymi współtowarzyszami z „13 roboczej roty” udawał się do roboty na „żelazną drogę”.
A tego ranka właśnie, o którym wspomina dziadzio, już nikt nie popędzał ich do roboty. Żołnierze wytaszczyli gdzieś z magazynu beczkę wina i głośno wyrażali swą radość z powodu upadku znienawidzonego cara.
Tak się zaczęła rewolucja — konkluduje Błoński. Dziadzio jest malutki, zaledwie go widać zza stołu. Okrągły, łysawa głowa, pobrużdżona, blada twarz, wyblakłe oczy, w których migają iskierki uśmiechu. Kiedy weszliśmy do niskiej, drewnianej izby, dziadzio odłożył staroświeckie okulary, zamknął książkę pióra Kazimierza Przerwy Tetmajera i zaczął się bacznie przyglądać przybyszom. Rychło rozpoznał charakterystyczną sylwetkę przewodniczącego Początka, uśmiechnął się i łaskawiej spojrzał na mnie. A później się rozgadał. Opowiadał wiec, nie szczędząc drobiazgowych szczegółów, o swym pobycie w obozach jeńców imperium carskiego, chwalił swobodę, jaką im „plennym”, przyniosła rewolucja, wspominał jak wspólnie z miejscowymi , ludźmi urządzał w owym Bałsgoje koncert na rzecz wdów i sierot po poległych żołnierzach rosyjskich. Ale najmilsze sercu dziadka były wspomnienia z zabaw, na których wytańczył się ile sił starczyło ze ślicznymi dziewczętami rosyjskimi.
W czasie, kiedy dziadzio peroruje zapamiętale, rozglądałem się , po izbie. Na ścianach pod sufitem: tradycyjne oleodruki z wizerunkami świętych i zdjęcia rodzinne. Stare sprzęty, skrzynia ludowa z zatartymi śladami jakichś malowideł. Sympatyczny stary człowiek, stary dom.
Ale nie tylko u dziadka Błońskiego tyle starzyzny. W wielu domach, uznanych za zabytkowe, znajdują się również dawne meble, stare skrzynie. Te ostatnie nie tyle ludowe, co amerykańskie. Bo prawie z każdej chałupy w Babicach jechał ktoś do Ameryki, za chlebem. Pozostały nadgryzione przez „ząb czasu" kufry, świadectwo pewnego rozdziału historii, zresztą nie tylko nadsańskiego miasteczka, ale i całego kraju.
— W sam raz eksponaty dla jakiegoś tutejszego muzeum! — dochodzimy do zgodnego wniosku z przewodniczącym GRN, Tomaszem Początkiem, który towarzyszy mi w wędrówce po wiekowym miasteczku.
Ale to jeszcze dość odległa przyszłość. Wprawdzie gromadzi się już środki na dom kultury, w którym znalazłaby się sala widowiskowa, izba pamiątek i może ośrodek zdrowia. Rozpoczęcie budowy przewidywane jest dopiero za kilka lat, na razie trzeba załatwić ostatecznie lokalizację. Władze konserwatorskie doradzają, aby budować na środku obszernego rynku, który już dawno stracił swoje handlowe przeznaczenie i jest to chyba projekt do przyjęcia.
Przyznam się bez ogródek, że właśnie zabytki sprowadziły mnie tutaj. Kiedyś, jadąc z Przemyśla do Dubiecka, ujrzałem właśnie na rynku w Babicach taki oto obrazek: stary, walący się domek, z ogromną dziurą w gontowym dachu, tylko na bielonej, drewnianej ścianie uparcie trzyma się czerwona tabliczka z napisem: Ministerstwo Kultury i Sztuki, obiekt zabytkowy...
Przyjechałem do Babic po paru miesiącach od tamtego momentu. W grudniowy, pochmurny dzień wysiadam na rynku. Sytuacja w niczym nie uległa zmianie. Jedynie dziura w dachu jest coraz większa, a w Prezydium GRN przewidują, że skoro tylko spadną duże śniegi, to cały zabytek przestanie istnieć. Dom starej Prokopki należy do sporej gromadki spadkobierców, rozrzuconych po różnych stronach Polski. Podobno dogadali się oni między sobą i chcieli ruderę rozebrać, aby ją sprzedać. Ale nie wolno im tego uczynić, dom jest zabytkowy. Sytuacja taka nie jest w Babicach wyjątkowa. Podobnych domów, uznanych przez władze konserwatorskie za cenne obiekty, jest ponad 10. Niektóre trzymają się zupełnie dobrze, ale część spośród nich ledwie stoi.
Właściciele chcą budować nowe, obszerniejsze i trwalsze domy z cegły i pustaków. I tu potykają się o zakaz. Taki na przykład Jan Gąska. Pisał do Ministerstwa Kultury i Sztuki zażalenie. Właśnie nadeszła odpowiedź, która jednak niewiele wyjaśnia. Dach trzyma się jedynie na słowa honoru, wspierające go belki prawie zupełnie spróchniały Dach ten jednak kryje jedną z tajemnic tutejszego, tradycyjne go budownictwa. Gdy wraz z Gąską wspinam się po drabinie na stryszek, stwierdzam ze zdziwieniem, że nie ma tu tak istotnego elementu, jak komin. Gąska pokazuje mi wystający z podłogi niewysoki kwadratowy słup, otynkowany, z poczerniałym od sadzy otworem. To właśnie zastępuje komin, dym rozchodzi się po strychu i przez szpary w gontach wydostaje się na zewnątrz.
— To się nazywa u nas baba! Jako kompletny laik wpadam w jeszcze większe zdumienie. Bo tu właśnie, na stryszku Gąski, kiedy spomiędzy gontów przebłyskuje szparami ołowiane nie- bo, przypomniałem sobie, iż stare domki w Babicach nie mają kominów. Dlaczego jednak owe urządzenia; zastępujące kominy, nazywane są tutaj babami? Może ma to jakiś związek z nazwą miasteczka, która ma taki sam wspólny rdzeń.
Nie dysponując żadnym źródłem drukowanym, zetknąłem się na miejscu z rozmaitymi hipotezami, dotyczącymi początków osady. Proboszcz tutejszy poinformował mnie, że, jak wynika z lektury dawnych sprawozdań, Babice założył magnat Kmita; natomiast sekretarz Prez. GRN powołał się na miejscową tradycję, która początki osady wiąże z flisactwem. Od niepamiętnych czasów San wykorzystywany był tutaj jako dogodny szlak komunikacyjny. Z Karpat spławiano przede wszystkim drewno, podobnie zresztą, jak i dziś jeszcze. Kiedyś, przed wiekami, jeden z flisackich retmanów zatrzymał się wraz ze swymi ludźmi na wyniosłym brzegu Sanu, aby wypocząć. Miejsce to tak mu się podobało, że założył tu stałą osadę. Retman ów nazywał się Babicz, stąd Babice...
Miasteczko nie posiada tak bogatej historii jak pobliskie Dubiecko czy sąsiednia Nienadowa; nie spędził tu dzieciństwa Aleksander Fredro, ani też nie urodził się Ignacy Krasicki. Podobne są tylko przyczyny rozwoju osady. Leżała ona — tak samo jak Dubiecko i Krzywcza oraz inne miejscowości — w dolinie Sanu, przy starym trakcie węgierskim, tędy pędzono stada bydła. Jeszcze przed I wojną światową tu właśnie, w Babicach, odbywały się wielkie targi końmi. Później zmienił się układ dróg handlowych. Nie ma już dawnych jarmarków ,„Dzisiaj nawet nie bardzo tu wiedzą, kiedy Babice utraciły prawa miejskie. Po prostu były i nie ma. Ale rodowici babiczanie zawsze przecież uważają się za coś lepszego od chłopów, mieszkańców pobliskich wsi, gdyż osada posiada miejski układ urbanistyczny: na rynku założono w czynie społecznym chodniki, są tu również wodociągi. Zapewne potomkowie legendarnego retmana flisackiego Babicza, mając kłopoty z wodą, wpadli na pomysł, aby sprowadzić ją ze wzgórza, wyrastające go ponad miasteczko. Do 1954 r. w Babicach funkcjonował drewniany wodociąg. Społeczeństwo miejscowe idąc z postępem czasu postanowiło własnymi siłami unowocześnić go. Wydobyte drewniane rury — świder, służący do drążenia kloców, zachowany w dobrym stanie pretenduje do miana głównego zabytku przyszłej izby pamiątek. W ich miejsce założono żelazne. Teraz już można było doprowadzić wodę do poszczególnych domów. Ten wielki zryw społecznej inicjatywy upamiętniono na fotografiach, sporządzono duży album.
Konserwator wodociągów, Bolesław Pytlowany, prowadzi nas wraz z prezesem do swego domu. To ja zaproponowałem tę wizytę, chciałem bowiem obejrzeć łazienkę. Konserwator — to jedyny w Babicach —pracownik techniczny. Jego gospodarstwo prezentuje się interesująco: świeżo otynkowany domek, również nowo wzniesiony, solidny budynek gospodarczy. Taki właśnie domek, to ideał, o którym marzą mieszkańcy starych, zabytkowych domostw. Łazienka pana Bolesława jeszcze niezupełnie wykończona, ale najważniejsze, że jest ona bodajże pierwszą w prywatnym domu, nie licząc szkoły i plebanii.
Jeszcze pobieżna wizyta w szkolę. Chciano mi ją koniecznie pokazać. Idziemy więc obok białej bryty wczesnobarokowego, zapewne XVII wiecznego kościółka. Tuż obok -niego masywny gmach szkoły podstawowej. I tutaj dostrzec można inicjatywę społeczeństwa: szkołę wydatnie rozbudowano w czynie społecznym. Umieją tu widocznie mobilizować ludzi do pracy społecznej, ma w tym niewątpliwie swój udział spora, bo licząca 30 członków organizacja partyjną. Pobieżne oględziny dużej Sali gimnastycznej, klasopracowni, pozwalają mi rychło zrozumieć intencję gospodarzy, Chcieli się pochwalić swoją szkołą, panuje tu porządek: starannie wyfroterowane parkiety, czyste toalety z bieżącą wodą (zasługa wodociągów).
W oparciu o szkołę powstał niedawno zespół muzyczny i chór. Kieruje nim nauczyciel Zdzisław Kuncelman. Zespół ten to wielka nadzieja Gromadzkiej Rady Narodowej, która wsparła go zakupem instrumentów.
Jak gdyby dla kontrastu wstępujemy jeszcze do jednego ze starych domków na rynku. Ciasna izdebka już na pierwszy rzut oka zdradza ubóstwo jej mieszkańców. Izdebkę tę zajmuje wraz ze swą rodziną Leopold Mikuś, inwalida wojenny, mistrz koszykarski. Stracił nogi w czasie I wojny, dostaje rentę. Która jednak nie wystarcza na wyżywienie rodziny, więc dorabia sobie wyplataniem różnych koszyków. W paru domach widziałem oryginalne ramy na obrazy, umywalki, a nawet wiklinowe łóżka. To wszystko dzieło jego sprawnych rąk.
Po zapoznaniu się ze sprawami miasteczka doszedłem do przekonania, że problemem wymagającym natychmiastowego rozwiązania — są owe słynne zabytki. Rozumiem intencję urzędu konserwatorskiego, który przed laty sporządził rejestr zabytkowych, drewnianych domów. Nie mam zamiaru kwestionować urody spadzistych, gontowych dachów, oryginalny sposób wiązania zrębowego, charakterystyczne „baby” kominowe — przykład ginącej już architektury małomiasteczkowej. Niemniej jednak pierwotna koncepcja konserwatorska, zakładające zachowanie całego otoczenia rynku jest niemożliwa do utrzymania. Z tej prostej przyczyny. że wymagałoby to ogromnych nakładów. Uratować należy dwa, trzy obiekty. Nie łudźmy się, życie ma swoje prawa. Część domów zabytkowych uległa już zniszczeniu, po prostu rozpadła się być może nawet przy pomocy ich właścicieli, którzy zbudowali sobie na tym —miejscu nowe budynki. Taki los może spotkać również pozostałe.
Teraz zima, miasteczko jest senne i ciche, Warto przyjechać tu latem. Z wyniosłego brzegu, który- przenikają głębokie jary schodzi się do Sanu. Obok miasteczka, w kotlinie, rozciąga się obszerny park., otaczający dawny dwór.
Więc chyba przyszłość Babie leży w turystyce? Uroki tutejszego krajobrazu nie zawiodą najbardziej wybrednych, Warto zasugerować gospodarzom, aby więcej myśleli o korzyściach, jakie może dać miasteczku turystyka. Stoi w rynku stara karczma, w której sieni zajezdnej zmieściłoby się kilka samochodów. Kiedyś było tu rojno i gwarno, zaglądali kupcy, flisacy, przyjeżdżały z pobliskich —wsi wesela. Jedna z uliczek nazywa na jest do dziś „ulica przy muzyce", bo tamtędy właśnie ciągnęły barwne korowody weselne. Może udałoby się przywrócić pierwotne przeznaczenie starej karczmy, - choć flisacy i kupcy nie będą już z niej korzystali:
Turyści jednak — którzy odwiedzają coraz częściej nasz region — na pewno byliby zadowoleni z atrakcyjnego schroniska.
ZBIGNIEW WAWSZCZAK
Fot. T. Z.
Jeśli doceniasz moją pracę postaw kawę Kliknij
Jak w Krzywczy zakładano Proświtę
- Szczegóły
Artykuł z Echa Przemyskiego z roku 1898 opisuje, jak w Krzywczy zakładano czytelnię Proświta. Całodzienna uroczystość zgromadziła zarówno Polaków, jak i Rusinów zwykłych chłopów, jak również duchowieństwo obu obrządków. Na uwagę zasługuje postawa proboszcza rzymskokatolickiego z Krzywczy Andrzeja Soleckiego, który w latach swojej posługi w Krzywczy działał na polu polepszenia bytu społeczeństwa Krzywczy bez względu na wyznanie. W artykule zachowano oryginalną pisownię.
Piotr Haszczyn [sierpień 2026]

Zdjęcie ks. Andrzeja Soleckiego ze zbiorów pana Grzegorza Augustowskiego
Krzywcza, dnia 5. lutego 1898.
Dzień 5. lutego b. r. był świątecznym dla mieszkańców Krzywczy ob. gr. kat., gdyż z rana salwami z moździerzów zapowiedziano otwarcie czytelni ruskiej Proświty i przyjazd w tym celu pp. adwokata Kormosza i prof. Prejmy z Przemyśla. Ludność ruska z wszystkich wiosek zgromadziła się w świątecznym ubraniu na nabożeństwie w cerkwi, dawano salwy z moździerzów, że aż domy się trzęsły. Zgromadzenie miało się odbyć na plebanii ruskiej o godzinie trzeciej po południu, na które zaproszono w sam dzień i miejscowego proboszcza łacińskiego, a przybyli też i z. sąsiednich parafii ks. proboszczowie ob. gr. kat. z Chyrzynki i Skopowa i oczekiwali przybycia Panów z Przemyśla na otwarcie czytelni. Lud stał na rynku i ulicach, wyglądał przybycia tych Panów i obiecywał sobie, że to będzie coś w rodzaju wieców, a dając folgę swym uczuciom, gdy nadjeżdżali Panowie z Przemyśla, dwa razy na wiwat z moździerzów dał salwy. Możeby i do jakiej hecy narodowej przyszło, ale widzieli komisarza c. k. Starostwa i żandarmeryę miejscową po ulicy chodzącą, więc w spokoju zgromadzono się na ruskiej plebanii.
Przewodniczącym zgromadzeniu wybrano adwokata Kormosza, który w przemówieniu swem wykazywał cel i dobro strony założenia Czytelni. Wspomniał z naciskiem, że zgromadzać się teraz władze zabrania, że ludzie mając czytelnię mogą swobodnie naradzać się wspólnie nad tem, co im dolega, że w łączności silni będą, a nikt im zabronić zgromadzać się, ani do czytelni wstępu inoć nie może, nie będąc członkiem, bo nawet samego wójta za drzwi „wykinąć mogą”. Na to trochę za śmiałe powiedzenie c. k. komisarz zwrócił mówcy uwagę, że wójt w urzędowej misyi ma wstęp do czytelni, że wobec radykalnych prądów depcących powagą władzy wszelkiej, a w szczególności wójtów, niestosownie tak wójtów poniżać. Wykazywał dalej p. Dr. Kormost pożytki z czytelni, że przez nią oprócz oświaty i materialnie mogą byt swój polepszyć, zakładając sklepik, kasę pożyczkową i szpichlerze zboża. Słowa te trafiały do przekonania zgromadzonych, a pewniejszy, by skutek odniosły, gdyby zamiast obietnicy polepszenia bytu materialnego, rozdano z pareset reńskich na miejscu.
Zabrał następnie głos ks. proboszcz miejscowy ob. łać. [Andrzej Solecki] i rzekł do zgromadzonych Rusinów, w tej myśli: To wszystko, co wam poprzedni mówca obiecywał, wy już macie i wypróbowaliście. Macie czytelnię, do której razem zgromiadzaliście się, macie kółko rolnicze, macie katolicki sklepik, macie kasę pożyczkową, macie wspólny szpichlerz zboża. To wszystko zakładaliście wspólnie, Polacy i Rusini bez najmniejszej różnicy lub separacyi tak, że nawet w domu ruskim, pod zarządem Rusinów te towarzystwa zostawały; dotychczas nikt zarzutu nie podniósł, że przy udziale Polaków i składkami od Polaków przeważnie złożonymi te towarzystwa się zakładały i utrzymywały. Wieki was złączyły razem, pod jednym dachem mieszkacie, na jednym zagonie pracujecie wspólnie, że gdybyś chciał wycisnąć pot z tej ziemi, którą w pracy zrosiliście, nieodgadbyś, czy to jest pot Polaka czy Rusina, a nawet gdyby Was tu wszystkich zgromadzonych anatomicznie rozebrano, nie odróżnisz, która część polska, a która niska, bo we krwi i kości jest wspólność i łączność Polaków i Rusinów. Dlaczegóż dziś zebraliście się sami Rusini? czegoście waszych domów polskich żon, dzieci, krewnych, przyjaciół nie sprowadzili? chcecie się odłączyć, rozdzielić, to chyba wypędzicie z waszych domów żony polskie i, dzieci polskie; wyrzekniecie się krewnych, wyrzucicie i wyzbądźcie się tego co w was polskiego jest, a wielu was zostanie czystych Rusinów?!! Proszę i zaklikam, nie dzielcie się, nie rozłączajcie, bo zgubę sobie i nam prędzej zgotujecie.
Podziękujcie Panom za czytelnię, ale powiedzcie, że razem z Polakami czytać będziecie, razem i wspólnie w towarzystwach będziecie działać, a Panów proście, aby was swym wpływem i rozumem do tej zgody i jedności zachęcali, bo prawdziwa oświata w miłości poczęta tylko owoc przyniesie.
Słowa te trafiły do serc zgromadzonych i jednogłośnie odezwali się, że razem pozostaną, a rozłączać się nie myślą. Nie wiem czy tak samo zrozumieli założyciele czytelni, dość że żaden nie odezwał się z uznaniem i zachętą do jedności i wspólności, od których szczęście zawisło. Przemawiał jeszcze p. prof. Prejma i na myśli mając tylko ruską oświatę, w gorących wyrazach i uczuciowych przykładach do miłości ruskiej ziemi, ruskiej oświaty zachęcał.
Zaczęły się wpisy do czytelni Proświty; ani setna część z obecnych Rusinów nie wpisała się, ale cichaczem wynosili się z izby. Wpisywali się za przykładem swego proboszcza i Polacy obecni. Wybrano wydział, do niego ! ani jednego Polaka nie wzięto, dopiero musiał się upomnieć o to proboszcz łaciński, że w ten sposób nie pojmuje łączności i do zebranych się odwołał, którzy go do wydziału czytelni Proświty prosili wpisać. Za to chciał ks. proboszcz ruski wystąpić z wydziału, czego jednak nie przyjęto. W ruskiej czytelni Proświty jest przecież miejsce i dla Polaków, bo oświata różnicy narodowej nie zna, bo Towarzystwo Proświty przez Sejm zasilano funduszami, tak z polskich jak i ruskich podatków. Na zakończenie zgromadzenia podniósł ks. proboszcz łaciński gorliwość i trudy Panów czytelnie zakładających i prosili zebranych, aby zaśpiewano „Mnohaja lita“
Jeśli doceniasz moją pracę postaw kawę Kliknij
Czarniecki Michał
- Szczegóły
Jeżeli w Krzywczy komuś należy się pomnik to byłby to Michał Czarniecki. Jego działalność na rzecz wolnej Polski okupiona męczeństwem i śmiercią zasługują na najwyższe słowa uznania. Ale jego pamięć w społeczeństwie krzywieckim trwa. W 2014 r. przy pomniku Obrońców Krzywczy 1939 – 1946 umieszczono na tablicy pamiątkowej następującą inskrypcję:
Dowódca Placówki Armii Krajowej Krzywcza –Krasiczyn.
Zamordowany przez Niemców 1.05.1944
Michał Czarniecki.
Kilka lat temu na cmentarzu w Krzywczy w miejscu, gdzie spoczywa jego żona Weronika rodzina ustawiła tablicę pamiątkową o treści:
Michał Czarniecki ur.12.08.1901 zm.27.05.1944
Żołnierz, uczestnik walk w obronie Przemyśla i Lwowa w 1918 r. wojny Polsko-Bolszewickiej w 1920 r. Kampanii wrześniowej 1939 r.
Organizator i dowódca AK ps. :"Michał" "Rokita" placówki nr 4 Klara Krzywcza- Krasiczyn.
Rozstrzelany przez gestapo w więzieniu na Montelupich w Krakowie

Tablica na Pomniku Obrońców Krzywczy Pamiątkowa tablica na cmentarzu w Krzywczy
Ale poznajmy jego losy. Michał Czarniecki urodził się w Krzywczy 12 sierpnia 1901 r. w rodzinie Jakuba i Marii Czarnieckich. Jego matka pochodziła z niedalekiej Brzuski skąd pochodziła jego babka Maria Szewczyk córka Michała i Anny ur.12 września 1866 r. Około roku 1924 r. Michał żeni się z Weroniką Pantołą ur. 29 sierpnia 1902 zm. 14 lipca 1976. Z tego związku Elżbieta Janina ur.19 listopada 1925 r. zm.16 październik 2021 r. i Zbigniew ur. 5 czerwca 1927 r. zm. 15.05.2006 r. Początkowe Czarneccy mieszkali w Krzywczy w domu w północnej pierzei rynku [Obecnie na tej działce stoi sklep ogrodniczy].

Weronika Pantoła i Michał Czarniecki
Michał miał starszą siostrę Józefę ur.17.12.1890 r. zm. 08.04.1976 r., która ok. roku 1911 wyszła za mąż za dróżnika Jana Sobola syna Michała i Cecylii z d. Przybytowska ur. 6 czerwca 1886 r. Z tego związku narodzili się: Antoni, Józef, Bronisław, Stanisław, Janina, którzy mieszkali również w Krzywczy na Blichu.
Michał Czarniecki prawdopodobnie uczęszczał do szkoły powszechnej w Krzywczy. Trafił do wojska prawdopodobnie zgłaszając się na ochotnika. Jako 17 letni młodzieniec brał udział w walkach z Ukraińcami o Przemyśl i Lwów. Następnie brał udział w wojnie z bolszewikami 1919-1920. W 1928 r. został odznaczony Krzyżem brązowym zasługi – nadawany przez władze II RP za zasługi dla państwa. Niewątpliwe te zasługi musiały być duże i dobrze udokumentowane. W 1929 r. odznaczony Medalem Polska Swemu Obrońcy. Odznaczenie to było przyznawane osobom, które walczyły o niepodległą Polskę w latach 1918-1921. Nie są jednak znane okoliczności tej służby. W 1929 r. odznaczony został również medalem 10 lecia Odzyskania Niepodległości. Medal ten przysługiwał obywatelom, którzy w okresie od 11 listopada 1918 roku do 11 listopada 1928 roku pełnili nienagannie służbę państwową – wojskową, cywilną lub służbę samorządową. Otrzymał również odznaczenie Gwiazda Przemyśla.

Potwierdzenie otrzymania odznaczeń
Zapewne po wojnie bolszewickiej zostaje żołnierzem zawodowym, być może w Przemyślu. Od 1 stycznia 1933 r. zostaje przeniesiony do Grodna do 2 Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej, gdzie pełni funkcje szefa 1 baterii w stopniu ogniomistrza [Odpowiednik sierżanta]. 1 IV 1935 r. awansowany do Starszego Ogniomistrza rzeczywistego artylerii. Otrzymuje pozwolenie na noszenia pistoletu pistolet Mab kaliber 7.65.
W Grodnie pełni służbę wojskową doskonaląc swoje umiejętności. Na szczególną uwagę zasługuje jego dbałość o kondycję fizyczną. W 1934 r. zdobywa brązową Państwową Odznakę Sportową, w 1937 srebrną, a w 1938 złotą odznakę nadaną przez Wojewódzki Komitet Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Obronnego w Białymstoku. Aby, zdobyć taką odznakę należało się wykazać wszechstronną sprawnością. Test sprawnościowy składał się z następujących konkurencji: gimnastyka i pływanie do 100 m; skoki, biegi do 800 m, jazda na łyżwach do 500 m, rzut dyskiem, oszczepem, piłką, granatem, pchnięcie kulą, boks, szermierka, gry sportowe, marsze do 20 km, biegi do 5 km, wycieczki piesze do 3 dni, biegi narciarskie do 18 km, biegi łyżwiarskie do 10 km, jazda na rowerze do 20 km, rajd konny do 2 dni, pływanie do 1000 m, wioślarstwo i wycieczki wioślarskie do 1 dnia, gry sportowe, strzelanie.

Świadectwo uzyskania Złotej Odznaki Sportowej
W Grodnie mieszka wraz z żoną i dziećmi, które uczęszczają tam do szkoły, kształtują swoją młodość. Życie prywatne układa się bardzo dobrze. Ale zbliżała się wojną. 5 stycznia 1939 r. zostaje służbowo przeniesiony do 15 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej. Dywizjon został sformowany w lutym 1939 r. w nowo oddanych koszarach w Wełnowcu w garnizonie Katowice (Okręg Korpusu Nr V), w składzie dwóch baterii 75 mm armat przeciwlotniczych półstałych wz. 1937 i jednej baterii motorowej 40 mm armat przeciwlotniczych wz. 1936. Dowódcą był mjr Roman Niemczyński. Tam przenosi się również jego rodzina. Tuż przed wojną Michał Czarnecki odsyła żonę z dziećmi wraz z bagażami do Krzywczy.

Zdjęcia ze służby wojskowej. Na pierwszym zdjęciu czwarty z prawej
Pod koniec sierpnia dywizjon rozlokowano w różnych częściach kraju. Bateria kpt. Ziobera (nr 157) została przetransportowana do Lwowa, gdzie wzięła udział w obronie miasta. Prawdopodobnie w tej baterii służył Michał Czarniecki, gdyż zachowały się informacje o tym, że walczył w obronie Lwowa.
Po zajęciu Lwowa przez Niemców prawdopodobnie próbował uniknąć aresztowania przebijając się na Węgry, ale został aresztowany przez sowietów wraz z innymi współtowarzyszami. Jeńców zapakowano do wagonów towarowych i prawdopodobnie wieziono do Katynia. Podczas przewozu udaje się mu w wagonie oderwać kilka desek i wraz z kolegą ucieka. Przez kilka tygodni unikając patroli rosyjskich przebija się w kierunku Przemyśla, a następnie udaje mu się dotrzeć do Krzywczy. Zarośnięty umęczony i zawszony wraca do rodziny, która troskliwie się nim zajęła.
Po krótkim odpoczynku nawiązuje kontakt z tworzącym się polskim podziemiem. Wstępuje w szeregi Związku Walki Zbrojnej i organizuje komórkę Armii Krajowej pl. Nr 4 Klara na terenie Gminy Krzywcza obejmująca swoim zasięgiem Krzywczę, Krasiczyn i Reczpol. Używa w konspiracji dwóch pseudonimów Michał i Rokita. Zostaje dowódcą tej placówki. W struktury podziemne zaangażował sporą część mieszkańców mających przeszłość wojskową z Krzywczy i innych miejscowości, a także miejscowych Policjantów „Granatowych”, gdzie na komisariacie był skład broni. W Krzywczy i okolicznych miejscowościach powstaje cała struktura. Punkt apteczny na Blichu u Horaków, który pod przykrywką świadczenia pomocy medycznej dla ludności miał pod opieką żołnierzy AK. U Męcińskich znajduje się skład granatów, na Woli Krzywieckiej i Średniej inne magazyny broni i miejsca koncentracji oddziału. W restauracji Henryka Magnuszewskiego znajduje się radiostacja, którą obsługuje właściciel.
Sam z rodziną przenosi się do Babic, gdzie mieszka w kamienicy tzw. Bobkierówce. Aby utrzymać rodzinę zatrudnia się jako pracownik w Liegenschafcie [Majątek ziemskie zarządzane przez Niemców], w Suwczynie, gdzie oprócz pracy prowadzi działalność wywiadowczą. Między innymi przekazano do Londynu informację o budowie przez Niemców stanowisk wyrzutni V-2 w okolicach Pruchnika.

Ostatnie zdjęcie z Babic prawdopodobnie z Wigilii 1943 r.
Na terenie placówki organizowane są szkolenia i działalność wywiadowcza oraz umieszczanie w niemieckich jednostkach organizacyjnych „swoich ludzi”, którzy niejednokrotnie pomagali ludności cywilnej przed aresztowaniem.
Pracując w Sufczynie bywał w domu okazjonalnie. 19 IV 1944 r. zapewne z donosu zostaje aresztowany w swoim mieszkaniu. Odbyło się to w godzinach nocnych. Oddział żandarmerii niemieckiej przyjechał z Przemyśla. Zatrzymał się przy wjeździe na rynek i zmusili jednego z mieszkańców, by wskazał im miejsce zamieszkania Michała Czarnieckiego. Następnie otoczyli budynek, weszli do mieszkania i aresztowali Go wyprowadzając w samej bieliźnie, a następnie przewieźli do Przemyśla do siedziby Gestapo. Tam był więziony, przesłuchiwany i torturowany przez kilkanaście dniu. Zapewne Niemcy nie mieli informacji, że Michał Czarniecki jest dowódcą palcówki Arami Krajowej „Klara”.
W dniu 10 V 1944 r. odbyła się rozprawa sądowa w przemyskiej siedzibie Gestapo, w której na śmierć skazano kilkanaście osób, prawdopodobnie był wśród nich Michał Czarniecki. „Uzasadnienie” wyroku; „za aktywną działalność w organizacji powstańczej”. W dniu 17 maja 1944 r. rozwieszono listę zakładników, którzy zostali skazani na śmierć. Następnie zostali oni przewiezieni pociągiem do Krakowa do więzienia Montelupich. Ogłoszenie Gestapo z dnia 24 maja donosiło, iż „za akt sabotażu – próbę wysadzenia mostu na Sanie pod Dubieckiem i zranienie trzech żołnierzy, zostało rozstrzelanych 20 osób z listy z dnia 17 maja 1944 r., ale Michał Czarniecki zginął 27 maja 1944 r. Rodzina otrzymała z Krakowa depeszę o jego śmierci.

Lista zakładników
Członkiem AK był również jego syn Zbigniew, który brał udział w bitwie z wycofującymi się Niemcami pod Korytnikami 25 VII 1944 r.
Jak wspominał mój Ojciec członek AK: „Gdyby Michał puścił farbę wszyscy byśmy wsiąkli”. Michał nie „puścił farby” zachował się, jak trzeba. Dzięki jego postawie mogłem się urodzić. Za to mu jestem wdzięczny.
Piotr Haszczyn [kwiecień]
Artykuł na podstawie informacji uzyskanych od:
Zbigniewa Czarnieckiego
Janusza Czarnieckiego
Jana Chorążykiewicza
Piotrowi Kosiorowskiemu dziękuję za przekazanie informacji oraz zdjęcia i dokumenty.
Ziemia Krzywiecka
- Szczegóły
Ziemia





